वॉशिंग्टन : जगभरातील उष्णकटिबंधीय जंगले (Tropical Forests) ‘अल निनो’च्या प्रभावामुळे हवेतील कार्बन डायऑक्साईड शोषून घेण्याची त्यांची क्षमता गमावत चालली आहेत. हवामान बदलाच्या दृष्टीने हा एक अत्यंत गंभीर इशारा असून, चालू वर्ष या समस्येसाठी आतापर्यंतचे सर्वात घातक वर्ष ठरण्याची भीती संशोधकांनी व्यक्त केली आहे.
सामान्यतः पृथ्वीवरील उष्णकटिबंधीय जंगले, विशेषतः ॲमेझॉन आणि काँगोसारखी घनदाट जंगले, वातावरणातील मोठ्या प्रमाणावर कार्बन डायऑक्साईड शोषून घेतात आणि पृथ्वीचे तापमान नियंत्रित ठेवण्यास मदत करतात. त्यामुळे त्यांना ‘ग्लोबल कार्बन सिंक’ म्हटले जाते. मात्र, जेव्हा पॅसिफिक महासागरात ‘अल निनो’ ही हवामानविषयक स्थिती निर्माण होते, तेव्हा जागतिक तापमानात वाढ होते आणि अनेक ऋतूंमध्ये बदल होतात. या काळात उष्णकटिबंधीय प्रदेशांमध्ये प्रचंड उष्णता आणि तीव्र दुष्काळ पडतो. दुष्परिणाम : उष्णता आणि पाण्याच्या टंचाईमुळे या जंगलांमधील झाडांची वाढ खुंटते किंवा ती सुकून मरतात. परिणामी, ही जंगले हवेतील कार्बन डायऑक्साईड शोषून घेणे पूर्णपणे थांबवतात. काही प्रकरणांमध्ये, जंगलाला लागणाऱ्या वणव्यांमुळे ही झाडे स्वतःच कार्बन उत्सर्जित करू लागतात.
शास्त्रज्ञांच्या मते, चालू वर्षात ‘अल निनो’चा प्रभाव पूर्वीपेक्षा प्रचंड तीव्र आहे. जागतिक तापमानाने आधीच नवनवे विक्रम प्रस्थापित केले आहेत, ज्यामुळे जंगलांवर अभूतपूर्व ताण पडत आहे. एकीकडे जगभरात मानवनिर्मित कारणांमुळे कार्बनचे उत्सर्जन वाढत आहे, तर दुसरीकडे, दरवर्षी कोट्यवधी टन कार्बन शोषून घेणारी जंगलेच आता निष्प्रभ ठरत आहेत. या जंगलांनी कार्बन शोषून घेणे थांबवले, तर वातावरणात कार्बन डायऑक्साईडचे प्रमाण वेगाने वाढेल, ज्यामुळे ‘ग्लोबल वॉर्मिंग’ आणि हवामान बदलाचा वेग कित्येक पटीने वाढू शकतो. संशोधकांनी इशारा दिला आहे की, जर आपण वेळेत जागतिक उत्सर्जन कमी केले नाही आणि या जंगलांचे संरक्षण केले नाही, तर पृथ्वीला या शतकातील सर्वात मोठ्या पर्यावरणीय संकटाचा सामना करावा लागेल.