वॉशिंग्टन : उत्तर अमेरिकेतील आदिमानवाने शेवटच्या हिमयुगाच्या शिखरावर अत्यंत तीव्र हवामान बदलांचा सामना केला होता, असे एका नवीन संशोधनातून समोर आले आहे.
संशोधकांनी न्यू मेक्सिकोमधील ‘व्हाईट सँडस्‌ नॅशनल पार्क’ येथील खडकांमध्ये सुरक्षित असलेल्या प्राचीन परागकणांचा अभ्यास केला. या राष्ट्रीय उद्यानात अमेरिकेतील सर्वात जुने मानवी पाऊलखूण असल्याचे मानले जाणारे पुरातत्त्वीय स्थळ आहे. संशोधकांनी यापूर्वी या पाऊलखुणा २१,००० ते २३,००० वर्षे जुन्या असल्याचे सांगितले होते. मात्र, या वयाबाबत वैज्ञानिक वर्तुळात काही प्रमाणात वाद सुरू आहे, कारण अमेरिकेतील इतर कोणत्याही आदिवासी स्थळांपेक्षा या पाऊलखुणा खूप जुन्या आहेत. बुधवारी (१४ ऑक्टोबर) ‘सायन्स ॲडव्हान्सेस’ या प्रतिष्ठित जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेले हे नवीन संशोधन असे सुचवते की, तापमान वाढल्यानंतरही मानवांनी व्हाईट सँडस्‌चा वापर सुरूच ठेवला होता.
यामुळे शेवटच्या हिमयुगाच्या अत्यंत थंड काळात (२६,५०० ते १९,००० वर्षांपूर्वी) या परिसरातील भूप्रकृतीत झपाट्याने बदल झाल्याचे त्यांना पाहायला मिळाले. यू.एस. जिऑलॉजिकल सर्व्हेच्या संशोधन भूवैज्ञानिक आणि या अभ्यासाच्या सहलेखक कॅथलीन स्प्रिंगर यांनी एका निवेदनात म्हटले आहे की, ‘हे खरोखरच उल्लेखनीय आहे की, या प्रदेशातील सुरुवातीच्या मानवांनी एका मानवी आयुष्यातच अत्यंत वेगाने बदलणाऱ्या पर्यावरणाचा अनुभव घेतला. हा खरोखरच विचार करायला लावणारा विषय आहे.’ व्हाईट सँडस्‌मधील पाऊलखुणा असे सुचवतात की, आशियातील लोक बेरिंग सामुद्रधुनीच्या परिसराद्वारे शास्त्रज्ञांच्या अपेक्षेपेक्षा कितीतरी आधी अमेरिकेत पोहोचले होते. यामुळे मानव सुमारे १३,००० वर्षांपूर्वी या खंडात पोहोचला हा जुना समज खोटा ठरतो.
काही वैज्ञानिकांनी या पाऊलखुणांच्या कालनिर्णयावर आक्षेप घेतला असला तरी, त्या २३,००० वर्षे जुन्या असल्याबाबतचे पुरावे आता अधिक बळकट होत आहेत. व्हाईट सँडस्‌मध्ये वेगवेगळ्या काळातील पाऊलखुणा आढळल्या आहेत, ज्यामध्ये १०,००० वर्षांपूर्वी तिथे उपस्थित असलेल्या एका काळजीवाहू व्यक्ती आणि एका लहान मुलाच्या पाऊलखुणांचाही समावेश आहे. हजारो वर्षांच्या काळात, येथील लोकांनी मॅमथ आणि महाकाय ग्राऊंड स्लोथसारख्या हिमयुगातील प्रसिद्ध प्राण्यांसोबत न्यू मेक्सिकोच्या भूप्रदेशात प्रवास केला होता. या संशोधनादरम्यान शास्त्रज्ञांना व्हाईट सँडस्‌च्या प्राचीन पाऊलखुणांच्या शेजारी स्लेडसारखे (ओढण्याचे साधन) ओघाचे व्रणही आढळले आहेत. यावरून ‘ट्राव्होईस’ (लाकडी चौकटीचे ओझे वाहण्याचे साधन) सारख्या साधनांचा वापर लोक वस्तू वाहून नेण्यासाठी करत असावेत, असा पुरावा मिळतो.