न्यूयॉर्क : शास्त्रज्ञांनी प्रथमच एका दुर्मीळ रेणूचा अभ्यास करून, एका किरणोत्सर्गी केंद्रकात चुंबकत्व कसे वितरित होते, हे पाहिले आहे. सामान्यतः, निसर्गाचे नियम बदलत नाहीत. तुम्ही सिएटलमध्ये चेंडू फेकला किंवा टोकियोमध्ये, तो तसाच खाली पडतो. भौतिकशास्त्रज्ञ याला ‘समरूपता‘ म्हणतात आणि विश्वाने कसे वागावे यासाठी ते समरूपतेचा मार्गदर्शक म्हणून उपयोग करतात. यामुळेच जग सुसंगत राहते. जर भौतिकशास्त्राचे नियम दर मंगळवारी वेगळे राहिले, तर विश्वात अराजकता निर्माण होईल. परंतु, निसर्गाचे काही भाग या परिपूर्ण संतुलनाचे पालन करताना दिसत नाहीत. उदाहरणार्थ, विश्वाने द्रव्य (मॅटर) आणि प्रतिद्रव्य (अँटिमॅटर) यांना समान मानले पाहिजे, असे मानणे योग्य वाटेल. तरीही, आपले विश्व जवळजवळ पूर्णपणे द्रव्यापासून बनलेले आहे आणि शास्त्रज्ञांना अजूनही याचे कारण माहीत नाही.
या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्यासाठी किरणोत्सर्गी केंद्रके हे एक आश्वासक ठिकाण आहे. कारण, प्रोटॉन आणि न्यूट्रॉनची विषम मांडणी समरूपतेतील अगदी लहान तुटफूट देखील वाढवू शकते. एमआयटीचे ( चखढ) भौतिकशास्त्रज्ञ आणि या घटनेवरील नवीन अभ्यासाचे सह-लेखक सिल्विउ-मारियन उद्रेस्कू यांच्या मते, शास्त्रज्ञ जर त्या लहान असममितता शोधू शकले, तर ते स्टँडर्ड मॉडेलच्या पलीकडील नवीन भौतिकशास्त्र उघड करू शकते. ‘सायन्स’ जर्नलमध्ये 23 ऑक्टोबर रोजी प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात, सर्न आणि एमआयटी येथील शास्त्रज्ञांनी रेडियम मोनोफ्लोराईड नावाच्या अल्पायुषी किरणोत्सर्गी रेणूच्या ऊर्जा स्पेक्ट्रमचे मापन करण्यासाठी तपासणी केली.
परंतु, आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, त्यांनी अखेरीस या रेणूच्या एका केंद्रकात चुंबकत्व कसे वितरित होते याचे प्रथम निरीक्षण केले. या घटनेला ‘बोहर-वेसकॉप इफेक्ट’ म्हणून ओळखले जाते, आणि रेणूत ही घटना यापूर्वी कधीही पाहिली गेली नव्हती. ठरऋ रेणू दोन अणूंनी बनलेला आहे: रेडियम आणि फ्लोराईड. प्रत्येकाचे स्वतःचे केंद्रक आहे. रेडियम केंद्रकामध्ये ‘ऑक्टोपोल डिफॉर्मेशन’ नावाचा गुणधर्म आहे. ‘तुम्ही कल्पना करू शकता की केंद्रकाचा आकार पेअर किंवा एवोकॅडोसारखा आहे,’ असे एमआयटीचे भौतिकशास्त्रज्ञ आणि अभ्यासाचे पहिले लेखक शेन विल्किन्स यांनी सांगितले. या असममित आकारांमुळे, ठरऋ हे शास्त्रज्ञ शोधत असलेल्या असममितता शोधण्यासाठी एक परिपूर्ण उमेदवार ठरले.