वाशिंग्टन (पुढारी वृत्तसेवा):
विश्वाच्या सुरुवातीच्या काळातील जागतिक धुके (cosmic fog) साफ करणाऱ्या गूढ शक्तीबाबत आपण आतापर्यंत जो विचार केला होता, तो कदाचित चुकीचा असू शकतो, असा दावा एका नवीन संशोधनात करण्यात आला आहे. या संशोधनाचे निकाल पाहता, आज आपण ज्या स्पष्ट स्वरूपात विश्वाला पाहतो त्यामागील वैश्विक उत्क्रांतीच्या एका महत्त्वाच्या पैलूला खगोलशास्त्रज्ञांना नव्याने विचार करावा लागण्याची शक्यता आहे.
'बिग बैंग' च्या सुमारे ४०,००० वर्षांपर्यंत, नवजात विश्व अखेर हाइड्रोजन अणू तयार करण्यासाठी पुरेसे थंड झाले. परंतु, या विना-विद्युतभारित (neutral) हाइड्रोजन अणूंनी संपूर्ण ब्रह्मांडात एक असे धुके निर्माण केले होते, ज्यामुळे अतिनील (UV) किरणांसाठी ते अपारदर्शक बनले होते.
त्यानंतर, जेव्हा पहिले तारे चमकू लागले आणि एकत्र येऊन आकाशगंगा तयार झाल्या, तेव्हा रेडिएशनच्या स्फोटांनी या तटस्थ हाइड्रोजनचे आयनीकरण केले. यामुळे अणूंचे ते अभेद्य धुके विद्युतभारित प्रोटॉन आणि इलेक्ट्रॉनमध्ये रूपांतरित झाले, ज्यामुळे प्रकाश आंतरतारकीय अवकाशातून कोणत्याही अडथळ्याशिवाय प्रवास करू लागला आणि शेवटी आपल्या वेशाळांपर्यंत पोहोचू शकला.
विश्वाच्या पडद्यामागील या घटना "आयनीकरणका काळ" (Epoch of Reionization) किंवा यावर संशोधन करणाऱ्या संशोधकांच्या मते, 'विश्वातील शेवटचा मोठा टप्पा' म्हटले जाते. या नवीन अभ्यासाचे प्रमुख लेखक आणि मिशिगन विद्यापीठातील खगोलशास्त्रज्ञ कोडी कार यांनी एका निवेदनात म्हटले आहे,
'आयनीकरणची प्रक्रिया नेमकी कोणत्या घटकांमुळे झाली किंवा ती कशी विकसित झाली, हे आम्हाला अद्याप अचूकपणे ठाऊक नाही. ही घटना घडली हे आम्हाला माहित आहे; पण त्या प्रश्नांची संपूर्ण उत्तरे आमच्याकडे नाहीत.' पूर्वी खगोलभौतिकशास्त्रज्ञांना असे वाटत होते, की हे धुके साफ करण्याचे काम सुपरनोव्हामुळे होते.
परंतु, १५ ऑक्टोबर रोजी 'नेचर अ‍ॅस्ट्रोनॉमी' या नियतकालिकामध्ये प्रकाशित झालेल्या नवीन अभ्यासात, कार आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी पुरावे सादर केले आहेत, की सुपरनोव्हामुळे या प्रक्रियेवर नेमका उलटा परिणाम होतो.
ते वैश्विक धुके दूर करणाऱ्या 'लायमन कन्टिन्यूम' (LyC) या आयनीकारक UV फोटोना विखुरण्याऐवजी रोखून धरतात. कोडी कार यांनी सांगितले, 'आमच्या शोधनिबंधातील सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, सर्वात मजबूत LyC उत्सर्जक असलेल्या घटकांमध्ये वेगवान गॅलेक्टिक वारे नसतात. यावरून हे सिद्ध होते, की LyC फोटोना बाहेर पडण्यासाठी आकाशगंगांमध्ये सुपरनोव्हा-प्रेरित वेगवान वाऱ्यांची गरज असते, ही जुनी धारणा चुकीची आहे.'