हरारे : ‘ग्रेट झिम्बाब्वे’ या मध्ययुगीन शहरात उत्खनन करणाऱ्या पुरातत्त्व शास्त्रज्ञांना हिरव्यागार रंगाच्या चिनी मातीच्या भांड्यांचे तुकडे सापडले आहेत. या शोधामुळे या रहस्यमय साम्राज्याचे १,००० वर्षांपेक्षा अधिक काळापूर्वी पूर्व आशियाशी दूरवरचे व्यापारी संबंध होते, हे स्पष्ट झाले आहे.
आधुनिक झिम्बाब्वेच्या आग्नेय भागात वसलेले ‘ग्रेट झिम्बाब्वे’ हे इसवी सन १००० च्या सुमारास आग्नेय आफ्रिकेत उदयास आलेल्या एका प्राचीन साम्राज्याची राजधानी होते. या वसाहतपूर्व साम्राज्याबद्दल फारशी माहिती उपलब्ध नाही, कारण येथील लोकांनी कोणताही लिखित इतिहास मागे ठेवलेला नाही. मात्र, नवीन पुरातत्त्वीय उत्खननांमुळे धातूकामातील बारकावे आणि दगडांवरील धार्मिक कोरीवकामासाठी प्रसिद्ध असलेल्या या शतकानुशतके जुन्या समृद्ध संस्कृतीवर नवीन प्रकाश पडत आहे. पीबीएस (PBS) च्या ‘सीक्रेटस्‌ ऑफ द डेड: आफ्रिकाज गोल्डन सिटी’ या नवीन माहितीपटात, निर्मात्यांनी पुरातत्त्व शास्त्रज्ञांच्या एका टीमचा शेतातील उत्खननापासून ते प्रयोगशाळेतील संशोधनापर्यंतचा प्रवास टिपला आहे.
या अल्प-अभ्यासित संस्कृतीची उत्पत्ती, तिचे धार्मिक व व्यापारी व्यवहार आणि ५०० वर्षांनंतर ती अचानक का नाहीशी झाली, यांसारख्या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्याचा प्रयत्न या माहितीपटात करण्यात आला आहे. या ठिकाणी नवीन उत्खननाचे नेतृत्व करणारे ऑक्सफर्ड विद्यापीठाचे पुरातत्त्व शास्त्रज्ञ शॅड्रेक चिरीकुरे माहितीपटात म्हणाले, ‘मी लहानाचा मोठा होत असताना माझ्या सभोवताली ‘ग्रेट झिम्बाब्वे’ची अनेक प्रतीके होती. परंतु, जेव्हा मी विद्यापीठात पुरातत्त्व शास्त्राचा अभ्यास सुरू केला, तेव्हाच मला समजले की ‘ग्रेट झिम्बाब्वे’ नक्की कोणी उभारले, याबद्दल खूप मोठा वाद आणि चर्चा सुरू होती.’