वॉशिंग्टन : अमेरिकेच्या अन्न आणि औषध प्रशासनाने (FDA) नुकतीच एका नवीन रक्त चाचणीला मंजुरी दिली आहे, ज्यामुळे अल्झायमर आजाराचे निदान करणे सोपे होणार आहे. मेंदूतील या गंभीर आजाराची लक्षणे आता रक्ताच्या एका साध्या चाचणीतून ओळखता येतील. स्मृतिभ-ंशाच्या या गंभीर प्रकारासाठी उपलब्ध असलेली ही पहिलीच रक्त चाचणी आहे.
अल्झायमर आजाराचे प्रमाण जगभरात वाढत आहे, याचे एक कारण म्हणजे स्मृतिभ-ंशाला बळी पडणार्या वयोगटातील लोकसंख्या वाढत आहे. अमेरिकेत 2025 पर्यंत 65 आणि त्याहून अधिक वयाचे अंदाजे 7.2 दशलक्ष नागरिक अल्झायमरने त्रस्त असतील, असा अंदाज आहे. वयानुसार या आजाराचा धोका वाढतो. 65 ते 74 वयोगटातील सुमारे 5 टक्के लोकांना अल्झायमर असतो, तर 85 आणि त्याहून अधिक वयाच्या 33 टक्क्यांपेक्षा जास्त लोकांना हा आजार ग्रासतो. जेव्हा डॉक्टर एखाद्या रुग्णामध्ये आकलनशक्ती कमी झाल्याचे निदान करतात, तेव्हा त्यांना अल्झायमर असण्याची शक्यता आहे की नाही, हे पाहण्यासाठी ही रक्त चाचणी मानक चाचण्यांच्या जागी वापरली जाऊ शकते. यापूर्वी, अल्झायमरच्या निदानासाठी वापरल्या जाणार्या ‘गोल्ड-स्टँडर्ड’ पद्धती अधिक त्रासदायक आणि महागड्या होत्या.
यामध्ये पॉझिट्रॉन एमिशन टोमोग्राफी (PET) स्कॅन, ज्यामध्ये किरणोत्सर्गी पदार्थांचा वापर केला जातो आणि लंबर पंक्चर (स्पाईनल टॅप), ज्यामध्ये डॉक्टर पाठीच्या खालच्या भागातून सुईने पाठीच्या कण्याचा द्रवपदार्थ नमुना म्हणून घेतात, यांचा समावेश होता. आकलनशक्ती कमी होण्याची इतर कारणे वगळण्यासाठी डॉक्टर कधी कधी एमआरआय (MRI) किंवा सीटी स्कॅनचा (CT Scan) देखील वापर करतात.
फ्लोरिडातील मेयो क्लिनिकचे न्यूरोलॉजिस्ट डॉ. ग्रेग डे, ज्यांनी या रक्त चाचणीवर एक अभ्यास केला आणि तो जूनमध्ये ‘अल्झायमर्स असोसिएशनच्या जर्नल’मध्ये प्रकाशित झाला, त्यांच्या मते, स्मृतिभ-ंश विशेषज्ञ आणि प्राथमिक काळजी डॉक्टर दोघेही निदानाला मदत करण्यासाठी ही रक्त चाचणी मागवू शकतील. 2024 मध्ये ‘जामा’ नियतकालिकात प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात असे आढळून आले की, ही चाचणी प्राथमिक काळजी डॉक्टरांनी किंवा तज्ज्ञांनी मागवली असली, तरी संशयित अल्झायमरच्या निदानाची पुष्टी करण्यासाठी ती तितकीच अचूक होती. हा शोध अल्झायमरच्या लवकर निदानासाठी आणि रुग्णांच्या योग्य उपचारांसाठी एक महत्त्वाचे पाऊल ठरू शकतो, ज्यामुळे लाखो लोकांच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडण्याची आशा आहे.
ही नवीन रक्त चाचणी मानवी रक्तातील दोन प्रथिनांचे प्रमाण मोजते. हे प्रमाण मेंदूतील अमायलॉईड प्लेक्सच्या (amyloid plaques) उपस्थिती किंवा अनुपस्थितीशी संबंधित आहे, जे अल्झायमरचे एक प्रमुख लक्षण मानले जाते. ज्या लोकांना विस्मरणाचा त्रास होत असेल आणि तो अल्झायमरमुळे असू शकतो, अशी शंका असेल त्यांनी सर्वप्रथम त्यांच्या प्राथमिक काळजी घेणार्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. डॉक्टरांनी आकलनशक्तीची चाचणी करावी. जर आकलनशक्तीत कमतरता असल्याचे दिसून आले, तर रुग्णाला अधिक सखोल तपासणीसाठी न्यूरोलॉजिस्टकडे (मेंदूविकारतज्ज्ञ) पाठवले जाईल.