ट्युबिंगेन : पक्ष्यांच्या आवाजांपैकी मानवाला कोणते सूर अधिक मधुर वाटतात, याचा शोध घेणाऱ्या नव्या अभ्यासात ब्लॅकबर्ड अव्वल ठरला आहे. जर्मनीतील ट्युबिंगेन विद्यापीठातील संशोधकांनी ८४ व्यक्तींना १२३ जंगली पक्ष्यांच्या आवाजांच्या ध्वनिमुद्रिका ऐकवून त्यांचे पसंतीनुसार मूल्यमापन केले. ब्लॅकबर्डच्या आवाजाला पाचपैकी सरासरी ४.५२ गुण मिळाले. अभ्यासानुसार, तुलनेने मृदू, अरुंद वारंवारता-व्याप्ती असलेले आणि अधिक गुंतागुंतीचे आवाज माणसाला अधिक सुखद वाटतात. विशेष म्हणजे, सहभागी व्यक्तींना पक्ष्यांविषयी किती माहिती आहे किंवा त्यांना पक्षीनिरीक्षणाचा किती अनुभव आहे, याचा आवाजाच्या पसंतीवर ठळक परिणाम दिसला नाही. युरोपियन गोल्डफिंचला ४.२६, युरोपियन रॉबिनला ४.०४ आणि ब्लू टिटला ३.९२ गुण मिळाले. दुसरीकडे, बार्न आउलच्या कर्कश आवाजाला केवळ १.३२ गुण मिळाले.
एकच ‘मधुर सूर’ नाही
संशोधकांच्या मते, पक्ष्याचा आवाज मधुर वाटण्यासाठी एकच ध्वनिवैशिष्ट्य कारणीभूत नसते. वारंवारता, आवाजाची तीव्रता आणि ध्वनीची व्याप्ती यांचे संयोजन मानवी पसंतीवर परिणाम करत असावे. अधिक गुंतागुंतीचे पक्षिगीत अधिक आवडल्याचे आढळणे हेही अभ्यासातील महत्त्वाचे निरीक्षण ठरले.
अभ्यासाच्या मर्यादा
मात्र, या निष्कर्षांकडे अंतिम निष्कर्ष म्हणून पाहता येणार नाही. हा अभ्यास लहान नमुन्यावर अर्थात केवळ ८४ सहभागींच्या मतांवर आधारित आहे. तसेच सहभागी व्यक्ती कोणत्या भौगोलिक किंवा सांस्कृतिक पार्श्वभूमीच्या आहेत, यामुळे त्यांच्या ध्वनीविषयक पसंतीत फरक पडू शकतो. अभ्यासात पक्ष्यांच्या प्रत्यक्ष नैसर्गिक अधिवासातील अनुभवाऐवजी ध्वनिमुद्रिका ऐकवून प्रतिक्रिया नोंदवण्यात आल्या.याशिवाय, संशोधनातून कोणते ध्वनिवैशिष्ट्य आवडण्याशी संबंधित आहे, हे दिसते; मात्र मानवी मेंदूला हे सूर नेमके का आवडतात, याचे कारण अद्याप स्पष्ट झालेले नाही. त्यामुळे विविध संस्कृती, वातावरण आणि मोठ्या सहभागी समूहांमध्ये अशाच प्रकारचे प्रयोग आवश्यक असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे.या निष्कर्षांचा उपयोग भविष्यात उद्याने आणि शहरी हिरवळींच्या ध्वनीरचनेचा विचार करताना होऊ शकतो. मात्र, केवळ मधुर आवाज असलेल्या पक्ष्यांना प्राधान्य दिल्यास कमी ‘मधुर’ वाटणाऱ्या पक्ष्यांच्या संवर्धनाकडे दुर्लक्ष होण्याची शक्यताही संशोधकांनी अधोरेखित केली आहे.