नवी दिल्ली : मानवी हस्तक्षेप आणि हवामान बदलामुळे आशियातील जंगलांवर मोठे संकट आले असले, तरी ही जंगले आश्चर्यकारक वेगाने पुन्हा उभी राहत आहेत. नैसर्गिक आपत्त्या आणि जंगलतोडीमुळे झालेल्या नुकसानीनंतरही बहुतांश जंगले केवळ पूर्ववत होत नाहीत, तर पूर्वीपेक्षा अधिक सुदृढ होत असल्याचे एका नवीन वैज्ञानिक अभ्यासात उपग्रह रिमोट सेन्सिंगच्या माध्यमातून समोर आले आहे. या अभ्यासाने जंगल संवर्धनाच्या प्रयत्नांना एक नवी दिशा आणि आशा दिली आहे.
22 वर्षांत 20% जंगलांना फटका
‘ॲडव्हान्सेस इन ॲटमॉस्फेरिक सायन्सेस’ या जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासानुसार, 2000 ते 2022 या 22 वर्षांच्या कालावधीतील उपग्रह डेटाचे विश्लेषण करण्यात आले. यामध्ये असे दिसून आले की, आशियातील सुमारे 20% जंगलांना कोणत्या ना कोणत्या प्रकारच्या नैसर्गिक किंवा मानवी संकटाचा सामना करावा लागला आहे. विशेषतः इंडोनेशिया, मलेशिया आणि लाओस यांसारख्या आग्नेय आशियाई देशांमध्ये जंगलतोड आणि शेतीसाठी जमिनीच्या वापरामुळे जंगलांचे मोठे नुकसान झाले आहे. अभ्यासात असेही नमूद केले आहे की, गेल्या दोन दशकांत जंगलांना होणाऱ्या नुकसानीचे प्रमाण वाढत आहे, जे एक चिंतेचे कारण आहे.
95% जंगलांमध्ये पुनर्प्राप्तीची अविश्वसनीय क्षमता
या अभ्यासातील सर्वात महत्त्वाचा आणि सकारात्मक निष्कर्ष म्हणजे, नुकसान झालेल्या 95% जंगलांनी अविश्वसनीय लवचिकता दाखवली आहे. ही जंगले काही दशकांत पुन्हा पूर्ववत होण्याची क्षमता ठेवतात. इतकेच नाही, तर 2022 पर्यंत यातील सुमारे दोन-तृतीयांश (66%) जंगले त्यांच्या पूर्वीच्या स्थितीपेक्षाही अधिक हिरवीगार आणि सुदृढ झाली आहेत. ज्या जंगलांना जास्त नुकसान पोहोचले, त्यांची पुनर्प्राप्तीची क्षमता अधिक मजबूत असल्याचे एक आश्चर्यकारक निरीक्षणही या अभ्यासात नोंदवण्यात आले आहे. या प्रक्रियेत चीन आणि भारताने केलेल्या वृक्षारोपणाच्या प्रयत्नांचेही महत्त्वपूर्ण योगदान दिसून आले.
थोडक्यात, हा अभ्यास हवामान बदलाच्या काळात जंगलांच्या व्यवस्थापनासाठी एक नवीन आशा देतो. जरी संकटे वाढत असली, तरी निसर्गाची स्वतःला सावरण्याची क्षमता प्रचंड आहे. या माहितीमुळे भविष्यात जंगल संवर्धनासाठी अधिक प्रभावी धोरणे आखण्यास मदत होईल आणि निसर्गाच्या या पुनर्प्राप्तीच्या शक्तीला योग्य मानवी प्रयत्नांची जोड देणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित होते.