लंडन : घराची शोभा वाढवण्यासाठी किंवा खेळाच्या मैदानाची देखभाल सोपी व्हावी म्हणून हल्ली ‘आर्टिफिशियल टर्फ’ म्हणजेच कृत्रिम गवताचा वापर झपाट्याने वाढतो आहे. परंतु, एका नवीन अहवालाने चिंता वाढवली आहे. संशोधनानुसार, या कृत्रिम गवतामध्ये तब्बल ४०० अशी रसायने आढळली आहेत, ज्यांचा थेट संबंध कर्करोग आणि शरीरातील हार्मोन्सच्या कार्यात अडथळा निर्माण होण्याशी जोडला गेला आहे. या धक्कादायक खुलाशानंतर, कृत्रिम गवत वापरासाठी खरोखरच असुरक्षित आहे का? असा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे.
कृत्रिम गवत बनवण्यासाठी प्रामुख्याने प्लास्टिक आणि जुन्या टायर्सच्या रबराचा वापर केला जातो. अभ्यासात असे दिसून आले आहे की, या सामग्रीमध्ये ‘पीफास’ (PFAS - ज्यांना फॉरेव्हर केमिकल्स म्हटले जाते), जड धातू आणि बाष्पशील सेंद्रिय संयुगे यांसारख्या धोकादायक घटकांचा समावेश असतो. ही रसायने मुलांच्या आणि खेळाडूंच्या शरीरात खालील मार्गांनी प्रवेश करू शकतात : त्वचा थेट संपर्कात आल्यामुळे (त्वचेद्वारे शोषण). खेळताना उडणारे रबराचे बारीक कण श्वासाद्वारे शरीरात गेल्यामुळे. लहान मुलांनी खेळताना नकळत हे कण तोंडात टाकल्यामुळे. विज्ञानाने यामध्ये घातक रसायने असल्याचे सिद्ध केले असले, तरी ते ‘किती प्रमाणात असुरक्षित आहे’ याबाबत शास्त्रज्ञांमध्ये अजूनही दोन गट आहेत.
एक मत (धोकादायक) : काही आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, ही रसायने दीर्घकाळ शरीरात गेल्यास कर्करोग, पुनरुत्पादन क्षमतेवर परिणाम आणि मुलांच्या विकासात अडथळे येऊ शकतात. विशेषतः उन्हाळ्यात जेव्हा हे गवत तापते, तेव्हा त्यातून निघणारा वायू आणि वास जास्त हानिकारक असतो. दुसरे मत (मर्यादित धोका) : अनेक सरकारी आणि नियामक संस्थांच्या अभ्यासात असे म्हटले आहे की, या गवतामध्ये रसायने असली, तरी खेळाडू किंवा मुलांच्या शरीरात जाणारे त्यांचे प्रमाण अत्यंत किरकोळ असते. त्यामुळे थेट कर्करोग होण्याचा धोका सध्या तरी कमी मानला जातो, परंतु तो पूर्णपणे नाकारता येत नाही. तज्ज्ञांनी कृत्रिम गवताचा वापर पूर्णपणे बंद करण्याचा सल्ला दिलेला नसला, तरी काही सावधगिरी बाळगण्यास सांगितले आहे. हात-पाय स्वच्छ धुणे : कृत्रिम गवतावर किंवा टर्फवर खेळून आल्यानंतर मुलांचे हात आणि पाय साबणाने स्वच्छ धुवावेत.
कपडे बदलणे : खेळताना वापरलेले कपडे आणि बूट घराबाहेरच काढावेत, जेणेकरून रबराचे बारीक कण घरात पसरणार नाहीत. जखमांची काळजी : टर्फवर खेळताना खरचटल्यास किंवा जखम झाल्यास ती त्वरित स्वच्छ करून मलमपट्टी करावी, जेणेकरून रसायने थेट रक्तामध्ये मिसळणार नाहीत. अति उष्णतेमध्ये टाळा : कडक उन्हात जेव्हा टर्फ जास्त तापलेले असते, तेव्हा त्यावर खेळणे किंवा बसणे टाळावे. थोडक्यात सांगायचे तर, कृत्रिम गवतामध्ये आरोग्याला घातक ठरणारी रसायने नक्कीच आहेत; परंतु योग्य काळजी घेतल्यास आणि थेट संपर्क मर्यादित ठेवल्यास त्याचा संभाव्य धोका कमी करता येऊ शकतो. तरीही नैसर्गिक गवताचा पर्याय नेहमीच सर्वोत्तम मानला जातो.