पॅरिस : जेवणानंतर तोंड शुद्धीसाठी किंवा सवयीपोटी सुपारी चघळणे आपल्या संस्कृतीत सर्रास दिसते. मात्र, ही केवळ एक सवय नसून मेंदू आणि शरीराला हळूहळू विळख्यात घेणारे एक रासायनिक व्यसन आहे, हे अनेक वैज्ञानिक संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. सुपारीमध्ये आढळणारे ‘अरेकोलीन’ हे नैसर्गिक अल्कलाईड मानवाच्या चेतासंस्थेवर थेट आघात करते.
अरेकोलीन हे मानवी मेंदूतील ‘अॅसिटिलकोलीन’ या न्यूरोट्रान्समीटरचे अनुकरण करते. तोंडात सुपारी चघळताच हे रसायन रक्तात मिसळून मेंदूतील मस्कॅरिनिक रिसेप्टर्सना उत्तेजित करते. यामुळे शरीरात एड्रेनालाईन हार्मोनची पातळी वाढून हृदयाचे ठोके आणि रक्तदाब वेगाने वाढतात. मेंदूतील 'रिवॉर्ड सिस्टीम' सक्रिय होऊन डोपामाइन स्रवते, ज्यामुळे व्यक्तीला तात्पुरती सतर्कता, हलकी तरतरी आणि सौम्य आनंद जाणवतो. याच रासायनिक प्रक्रियेमुळे मेंदूला वारंवार सुपारीची भूक लागते आणि व्यक्ती नकळत या व्यसनाच्या आहारी जाते. या तात्पुरत्या ताजेतवाण्या अनुभवाची मोठी किंमत शरीराला चुकवावी लागते. जेव्हा सुपारीसोबत चुना मिसळला जातो, तेव्हा रासायनिक अभिक्रिया होऊन अरेकोलीन अधिक वेगाने मेंदूपर्यंत पोहोचते आणि त्याचे घातक परिणाम कित्येक पटींनी वाढतात.
अरेकोलीनच्या नियमित सेवनामुळे सुरुवातीला तोंडातील आतील त्वचा जाड आणि ताठर बनते, ज्याला वैद्यकीय भाषेत 'ओरल सबम्यूकस फायब्रोसिस' म्हटले जाते. यामुळे कालांतराने रुग्णाला तोंड पूर्णपणे उघडणेही अशक्य होते. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या आंतरराष्ट्रीय कर्करोग संशोधन संस्थेने सुपारी आणि अरेकोलीनला पहिल्या श्रेणीतील कार्सिनोजेन, म्हणजेच मानवासाठी थेट कर्करोगजनक घटक म्हणून घोषित केले आहे. सततच्या वापरामुळे पेशींमधील डीएनएची हानी होते, हिरड्या कमकुवत होतात आणि तोंडाचा तसेच अन्ननलिकेचा कर्करोग जडतो. क्षणभराची तरतरी देणारा हा पदार्थ प्रत्यक्षात शरीरातील पेशींची रचना हळूहळू नष्ट करणारा मंद विषारी घटक ठरतो.