न्यूयॉर्क ः सुमारे दोन हजार वर्षांपूर्वी, दक्षिण अमेरिकेच्या उत्तर पॅसिफिक किनार्यावर ‘टुमाको-टोलिटा’ नावाची संस्कृती विकसित झाली होती. ही संस्कृती धातुकामात अत्यंत प्रवीण होती, पण त्यांनी कोणतेही लिखित दस्तावेज मागे सोडले नाहीत. तरीही, त्यांच्या कलाकुसरीचे अप्रतिम उदाहरण म्हणून एक सोन्याची मूर्ती आजही उपलब्ध आहे. दोन हजार वर्षांपूर्वीच्या या सुबक मूर्तीमध्ये नाकात एक अनोखा दागिनाही पाहायला मिळतो.
ही सुमारे 9 इंच (22.9 सेमी) उंच प्रतिमा पहिल्या ते चौथ्या शतकादरम्यान तयार केली गेली होती आणि सध्या न्यूयॉर्कमधील मेट्रोपॉलिटन म्युझियम ऑफ आर्ट येथे ठेवली आहे. मूळ स्वरूपात या मूर्तीचे पाय सोन्याच्या तारांनी जोडलेले होते, तसेच तिच्या हातात काही वस्तू असाव्यात, पण त्या आता गहाळ आहेत. एकमेव शिल्लक असलेली वस्तू म्हणजे ‘नाकातील आभूषण,’ जे सूचित करते की हे शिल्प विधीच्या प्रसंगी खास पेहराव करत असे. ही संस्कृती कोलंबियाच्या आणि इक्वेडोरच्या सीमा भागात, कायापास नदीच्या खोर्यात विकसित झाली होती. या भागात नद्यांचे जाळे, दलदलीचे प्रदेश, घनदाट अरण्ये आणि सोने-प्लॅटिनमच्या खाणी होत्या. या संस्कृतीतील लोकांनी मोठ्या चौरस जागा, वसतिगृहे, तसेच प्रतिष्ठित व्यक्तींसाठी विशेष दफनभूमी म्हणून मातीच्या टेकड्या बांधल्या. इ.स.पू. 200 ते इ.स. 400 या काळात, टुमाको-टोलिटा समाजातील धातुकाम हे संपूर्ण अमेरिका खंडातील सर्वात परिष्कृत मानले जात होते. ते आपल्या वस्तूंची देवाणघेवाण इतर समुदायांसोबत करत होते, ज्यामुळे त्यांची कलाकृती आणि तंत्रज्ञान दूरवर पसरले. या प्रतिमेचे लिंग स्पष्ट नाही. संशोधक ह्यूगो इकेहारा-त्सुकायामा यांच्या मते, ही प्रतिमा कदाचित स्त्रीलिंगी असू शकते. मात्र, स्त्री मूर्तींमध्ये बहुधा स्कर्टदेखील दर्शवले जात असे, आणि या मूर्तीमध्ये तो नाही. याशिवाय, प्रतिमेचे सपाट डोके एका सूचित करते. या प्रथेमध्ये नवजात बाळाचे डोके बांधून ठेवले जात असे, जेणेकरून त्याचा कवटीचा आकार वेगळ्या पद्धतीने वाढेल. डोक्याचा असा वेगळा आकार समाजात उच्च दर्जा आणि प्रतिष्ठेचे प्रतीक मानले जात असे. इ.स. 500 पर्यंत, ला टोलिटा बेट आणि त्याच्या आसपासच्या भागांतून हळूहळू लोक स्थलांतरित झाले, ज्यामुळे या संस्कृतीचे अस्तित्व कमी झाले. तरीही या संस्कृतीतील वस्तू 16व्या शतकापर्यंत मौल्यवान ठेवा म्हणून जतन केल्या जात होत्या.