वॉशिंग्टन : उत्तर चिलीतील प्रसिद्ध अटाकामा वाळवंटात संशोधकांना आधुनिक ‘कॅपिबारा’ प्राण्याच्या ९० लाख वर्षांपूर्वीच्या पूर्वजाचा एक दात सापडला आहे. कॅपिबारा हा पाण्याजवळ राहणारा आणि आकाराने मोठा प्राणी मानला जातो. या जीवाश्मीकृत दाताच्या शोधामुळे पृथ्वीवरील सर्वात कोरड्या ठिकाणांपैकी एक असलेले अटाकामा वाळवंट गेल्या ४ कोटी वर्षांपासून सातत्याने कोरडेच होते, हा जुना समज चुकीचा ठरण्यास मदत झाली आहे.
अटाकामा वाळवंट हे बहुधा पृथ्वीवरील सर्वात जुने वाळवंट असावे, जे चिलीचा उत्तर भागातील एक-तृतीयांश प्रदेश व्यापते. याच्या पश्चिमेला चिलीची किनारपट्टी आहे, जी पॅसिफिक महासागरावरून येणारा पाऊस अडवते, तर पूर्वेला प्रचंड अँडीज पर्वतरांग आहे, जी अटलांटिक महासागराचा पाऊस रोखते. या अतिशुष्क वाळवंटाच्या मध्य भागात महिन्यात ०.०८ इंच (२ मि.मी.) पेक्षाही कमी पाऊस पडतो. नुकत्याच झालेल्या संशोधनानुसार, अटाकामाचा अतिशुष्क गाभा ४.७८ कोटी ते ३.३९ कोटी वर्षांपूर्वी (मध्य ते उत्तर इओसीन काळात) तयार होण्यास सुरुवात झाली होती, म्हणजेच अँडीझ पर्वतरांग निर्माण होण्याच्या तब्बल २ कोटी वर्षे आधी. यामुळे असे दिसून येते की, पर्वतरांगा हे या वाळवंटाच्या निर्मितीचे मूळ कारण नव्हते, तर त्यांनी केवळ येथील कोरडेपणा वाढवण्यास मदत केली असावी.
कॅपिबारा (Hydrochoerus hydrochaeris) हा जगातील सर्वात मोठा कुरतडणारा (Rodent) प्राणी आहे. हे प्राणी केवळ ताज्या आणि स्थिर गोड्या पाण्याच्या स्रोतांजवळच राहतात आणि वाढीसाठी पाण्याची गरज असणाऱ्या वनस्पतीच खातात. अशा परिस्थितीत अटाकामा वाळवंटात या प्राण्याच्या विलुप्त झालेल्या पूर्वजाचा (Hydrochoerus Cardiatherium) दात सापडणे अत्यंत विचित्र आणि आश्चर्याची बाब मानली जात आहे. या संशोधनाच्या सहलेखिका आणि युनिव्हर्सिटी ऑफ ॲरिझोनाच्या भूवैज्ञानिक प्रिसिला मार्टिनेझ यांनी एका निवेदनात सांगितले, ‘आजच्या काळातील पृथ्वीवरील सर्वात कोरड्या प्रदेशातील एका सागरी साचव्यात कॅपिबारा प्राण्याचा दात सापडणे खरोखरच अत्यंत विचित्र आणि थक्क करणारे आहे.’