लंडन : सैबेरियाच्या गोठलेल्या पर्माफ्रॉस्टमधून बाहेर आलेली 14,000 वर्षांपूर्वीची दोन ‘कुत्र्याची पिल्ले’ प्रत्यक्षात लांडग्याची जुळी भावंडे असल्याचे जनुकीय चाचणीतून सिद्ध झाले आहे. पूर्वी त्यांना पाळीव कुत्र्यांचे पूर्वज मानले जात होते; मात्र या नवीन शोधामुळे संशोधकांना प्राचीन पर्यावरणाचा आणि त्याकाळातील जीवनाचा अधिक जवळून अभ्यास करण्याची संधी मिळाली आहे.
युनायटेड किंग्डममधील यॉर्क विद्यापीठाच्या पुरातत्त्वशास्त्रज्ञ अॅन कॅथरीन रुंगे यांनी एका निवेदनात म्हटले आहे की, ‘हे प्राणी पाळीव कुत्र्यांचे सुरुवातीचे रूप नसून, लांडगेच असल्याचे निश्चित झाल्याने अनेकांची निराशा झाली असेल. तथापि, या शोधामुळे तत्कालीन पर्यावरण, या प्राण्यांचे जीवनमान आणि 14,000 वर्षांपूर्वीचे लांडगे आजच्या लांडग्यांशी किती आश्चर्यकारकपणे साम्य साधतात, हे समजून घेण्याच्या आम्ही अधिक जवळ पोहोचलो आहोत.’ रुंगे यांनी या पिल्लांच्या हाडांचे आणि डीएनएचे विश्लेषण करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय संशोधकांच्या टीमचे नेतृत्व केले.
त्यांचा हा अभ्यास ‘क्वाटरनरी रिसर्च’ या जर्नलमध्ये गुरुवारी (12 जून) प्रकाशित झाला. यानुसार, ही ममी बनलेली ‘पिल्ले’ प्रत्यक्षात लांडग्याची एकाच वेळेस जन्मलेली भावंडे होती आणि त्यांचा मृत्यू सुमारे 14,100 ते 15,000 वर्षांपूर्वी झाला होता. शोधाची पार्श्वभूमी आणि पूर्वीचे अंदाज हे उल्लेखनीयरीत्या जतन झालेले आणि ममी बनलेले अवशेष 2011 आणि 2015 मध्ये उत्तर सैबेरियातील तुमात नावाच्या ग्रामीण वस्तीजवळ सापडले होते. या दोन श्वानवर्गीय प्राण्यांसोबतच, शास्त्रज्ञांना लोकर असलेल्या विशालकाय हत्तीचे (Mammuthus primigenius) अवशेषही सापडले, ज्यावर मानवांनी कापल्याच्या आणि जाळल्याच्या खुणा होत्या. या पुरातत्त्वीय पुराव्यांवरून असा अंदाज वर्तवण्यात आला होता की, हे श्वानवर्गीय प्राणी कदाचित मानवांकडून अन्न मिळवण्याच्या प्रयत्नात असलेले अतिप्राचीन पाळीव कुत्रे असावेत. एका पिल्लाच्या पोटात लोकर असलेल्या गेंड्याच्या मांसाचा तुकडाही सापडला होता, ज्यामुळे या अंदाजाला बळकटी मिळाली होती.
कुत्रे आणि लांडगे हे आनुवंशिकद़ृष्ट्या जवळचे असले, तरी सुमारे 20,000 ते 40,000 वर्षांपूर्वी त्यांच्यात जनुकीय भिन्नता निर्माण झाली. त्यानंतर सुमारे 15,000 वर्षांपूर्वी मानवाने जंगली कुत्र्यांना पाळायला सुरुवात केली.