The Vozinha Story How Cape Verde’s Goalkeeper Frustrated Spain
अटलांटा : फुटबॉलच्या महाकुंभात जेव्हा पेड्रि, गावी, फेरान टोरेस आणि लामिन यामाल यांसारखे जागतिक दर्जाचे आक्रमक खेळाडू गोल करण्यासाठी तुटून पडतात, तेव्हा जगातील सर्वोत्तम गोलरक्षकाचीही भंबेरी उडते. मात्र, वयाची चाळीशी गाठलेल्या एका गोलरक्षकाने आपल्या देशाच्या विश्वचषकातील पदार्पणाच्या सामन्यातच या स्पॅनिश आक्रमणाला रोखून धरले, तर त्याला केवळ खेळ नाही, तर 'चमत्कार' म्हणावे लागेल. केप व्हर्डेचा अनुभवी गोलरक्षक 'व्होझिन्या' याने सोमवारी रात्री हेच करून दाखवले. त्याने केलेल्या सात अचाट बचावांच्या जोरावर एका चिमुकल्या देशाने माजी विश्वविजेत्या संघाला ०-० अशा बरोबरीत रोखत फुटबॉल विश्वात खळबळ उडवून दिली.
सामन्याची अंतिम शिट्टी वाजली आणि एकच जल्लोष झाला. पण ज्या माणसाने स्पेनच्या आक्रमक फळीला हतबल केले होते, तो व्होझिन्या गोलपोस्टजवळ कोसळला आणि त्याला रडू कोसळले. जगासाठी हा केप व्हर्डेचा जागतिक मंचावरील उदय होता, पण व्होझिन्यासाठी हा गेल्या अनेक वर्षांचा संघर्ष, नऊ क्लब्समधील भटकंती आणि असंख्य अपयशांवर मिळवलेला विजय होता.
केप व्हर्डे - आफ्रिकेच्या पश्चिम किनाऱ्यापासून ५७० किलोमीटर दूर असलेल्या या बेटावरील देशाची लोकसंख्या जेमतेम पाच लाख. फुटबॉलच्या नकाशावर या देशाने विश्वचषकासाठी पात्र ठरणे हेच मुळी एक अशक्यप्राय स्वप्न होते. दुसरीकडे, २०१० चा विश्वविजेता, विद्यमान युरो चॅम्पियन असणारा स्पेनचा संघ यंदाच्या विश्वचषक स्पर्धेच्या जेतेपदाचा प्रबळ दावेदार म्हणून मैदानात उतरला होता. स्पेनने चेंडूवर ताबा राखत गोलजाळे भेदण्यासाठी २७ प्रयत्न केले, पण व्होझिन्या नावाच्या अभेद्य भिंतीसमोर त्यांचे सर्व प्रयत्न निष्प्रभ ठरले.
विश्वचषक पात्रता फेरीत १० पैकी ७ सामन्यांत त्याने एकही गोल होऊ दिला नाही. स्पेनला कदाचित या वादळाची पूर्वकल्पना आली नसावी.
केप व्हर्डेच्या संघात सर्वांचे लक्ष एका नावाकडे वेधले गेले- 'व्होझिन्या'. हे नाव त्याच्या जन्माच्या दाखल्यावर नाही. त्याचे मूळ नाव जोसिमार जोस एवोरा डायस. केप व्हर्डेमधील अवघ्या ७० हजार लोकसंख्येच्या 'मिंडेलो' या छोट्याशा शहरात त्याचा जन्म झाला. 'व्होझिन्या' या शब्दाचा अर्थ पोर्तुगीज भाषेत 'आजी' असा होतो. वडील लष्करात आणि आई कामावर जात असल्याने त्याचे संगोपन त्याच्या आजी-आजोबांनी केले. सुरुवातीला या टोपणनावाचा त्याला राग यायचा, पण पुढे अंगोलामध्ये खेळायला गेल्यावर तिथेही 'जोसिमार' नावाचा दुसरा गोलरक्षक असल्याने त्याने स्वतःची वेगळी ओळख जपण्यासाठी हेच नाव कायम केले.
केप व्हर्डेमधील अवघ्या ७० हजार लोकसंख्येच्या 'मिंडेलो' या छोट्याशा शहरात जन्मलेल्या वोझिन्हाचे खरे नाव काही वेगळेच असणार होते. अर्जेन्टिनाचे महान स्ट्रायकर 'जॉर्ज वाल्दानो' यांच्या नावावरून त्याच्या वडिलांना त्याचे नाव 'वाल्दानो' ठेवायचे होते, पण सरकारी नियमांमुळे ते शक्य झाले नाही. अखेर त्याचे नाव 'वोझिन्हा' पडले, ज्याचा स्थानिक भाषेत अर्थ होतो 'लहान आवाज'.
अधिकृत आकडेवारी उपलब्ध नसली तरी त्याने किमान २०० हून अधिक सामने खेळले आहेत. त्याच्या संपूर्ण कारकिर्दीत त्याच्या नावावर केवळ एकच चषक (२०१८-१९ मधील सायप्रस चषक) आहे.
व्होझिन्याचा प्रवास कोणत्याही अलिशान फुटबॉल अकादमीतून झालेला नाही. साओ व्हिसेंट बेटाच्या गल्ल्यांमध्ये तो आपल्यापेक्षा मोठ्या मुलांसोबत फुटबॉल खेळत लहानाचा मोठा झाला. तिथे पडत-झडत, जखमा झेलत त्याने कधीही हार मानली नाही. वयाच्या १८ व्या वर्षी अनेकांची कारकीर्द बहरत असते, पण व्होझिन्याला त्याच्या कमी उंचीमुळे अनेक प्रशिक्षकांनी नाकारले होते. मात्र, जिद्द न सोडता त्याने सराव सुरूच ठेवला. वयाच्या २५ व्या वर्षी त्याला व्यावसायिक संघात स्थान मिळाले. त्यानंतर अंगोला, सायप्रस, स्लोव्हाकिया, मोल्डोव्हा आणि पोर्तुगाल अशा पाच देशांतील नऊ वेगवेगळ्या क्लब्सकडून त्याने प्रतिनिधित्व केले. चॅम्पियन्स लीगचे ग्लॅमर किंवा कोट्यवधींचे करार त्याच्या वाट्याला कधीच आले नाहीत, पण त्याच्याकडे होती ती फक्त चिकाटी.
२०१२ मध्ये राष्ट्रीय संघात स्थान मिळाल्यानंतर तो संघाचा कणा बनला. मात्र, आफ्रिका कप ऑफ नेशन्सच्या पात्रता फेरीत संघातून स्थान गमावल्यानंतर तो खचला होता. त्याने निवृत्तीचा विचारही केला होता, परंतु संघसहकाऱ्यांनी दिलेल्या पाठिंब्यामुळे आणि 'विश्वचषक खेळण्याच्या' एकमेव स्वप्नामुळे तो थांबला. आज वयाच्या ४० व्या वर्षी त्या स्वप्नाने त्याला जागतिक कीर्ती मिळवून दिली.
सामन्यानंतर व्होझिन्याला अनावर झालेले रडू केवळ यशाचे नव्हते, तर त्यामागे एक कौटुंबिक दुःखही होते. "मी रडलो कारण मी माझ्या आजी-आजोबांच्या कुशीत मोठा झालो, पण आज हा ऐतिहासिक क्षण पाहण्यासाठी ते या जगात नाहीत. माझी आईसुद्धा व्हिसाच्या अडचणीमुळे आणि पैशांच्या कमतरतेमुळे इथे स्टेडियममध्ये येऊ शकली नाही," असे सांगताना व्होझिन्याचा कंठ दाटून आला होता.
सामन्यानंतर ब्राझीलच्या प्रसिद्ध 'काझेटीव्ही' च्या अँकरने आपल्या प्रेक्षकांना वोझिन्हाला इन्स्टाग्रामवर फॉलो करण्याचे आवाहन केले. त्यानंतर सोशल मीडियावर जणू वादळच आले. सामना संपताना ज्याचे जवळपास ५० हजार फॉलोअर्स होते, ते काही मिनिटांत १० लाख झाले आणि काही तासांतच हा आकडा ६० लाखांच्या पार गेला.
विश्वचषकातील हा सर्वात मोठा उलटफेर मानला जात आहे. केप व्हर्डे आणि वोझिन्हाचा हा प्रवास इथेच संपत नाही. येत्या रविवारी मियामी येथे त्यांचा सामना उरुग्वेविरुद्ध होणार आहे.