राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांच्या ७२ वर्षांच्या इतिहासात पहिल्यांदाच हा सोहळा दिल्लीबाहेर आयोजित केला जाणार आहे.
भारतीय चित्रपटसृष्टीतील प्रतिष्ठेचा मानला जाणारा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार सोहळा यंदा एका नव्या ठिकाणी होणार आहे. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांच्या ७२ व्या आवृत्तीचे आयोजन प्रथमच दिल्लीबाहेर करण्यात आले आहे. येत्या २२ सप्टेंबर रोजी गुजरातमधील एकता नगर येथे हा सोहळा पार पडणार असून, राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते विजेत्यांना पुरस्कार प्रदान केले जातील.
या वर्षीच्या पुरस्कारांमध्ये २०२४ मध्ये केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळ अर्थात सेंट्रल बोर्ड ऑफ फिल्म सर्टिफिकेशन (CBFC) कडून प्रमाणित झालेल्या चित्रपटांचा विचार करण्यात आला आहे. तब्बल ७२ वर्षांच्या इतिहासात राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार सोहळा राजधानी दिल्लीबाहेर होण्याची ही पहिलीच वेळ आहे. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांच्या आयोजनाची सुरुवात १९५४ मध्ये झाली. त्यावेळी दिल्लीतील विज्ञान भवन येथे पहिला पुरस्कार सोहळा पार पडला होता. त्यानंतर अनेक वर्षे राजधानीतच या पुरस्कारांचे वितरण होत आले. त्यामुळे यंदा गुजरातमधील एकता नगर येथे होणारा सोहळा ही या पुरस्कारांच्या इतिहासातील महत्त्वाची नोंद ठरणार आहे. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांच्या ७२ वर्षांच्या इतिहासात पहिल्यांदाच हा सोहळा दिल्लीबाहेर आयोजित केला जाणार आहे.
राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांची निवड प्रक्रिया कशी असते?
राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांसाठी दरवर्षी केंद्र सरकारकडून ज्युरीची नियुक्ती केली जाते. देशाच्या विविध भागांतील आणि वेगवेगळ्या चित्रपट उद्योगांतील जाणकार या ज्युरीमध्ये सहभागी असतात. ही समिती विविध श्रेणींमधील चित्रपटांचे परीक्षण करून पुरस्कारांसाठी विजेत्यांची निवड करते. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये मुख्यतः फीचर आणि नॉन-फीचर अशा दोन प्रमुख विभागांचा समावेश होतो. कथानकावर आधारित चित्रपटांसोबतच माहितीपट, लघुपट आणि विविध प्रकारच्या नॉन-फिक्शन निर्मितींनाही या पुरस्कारांच्या माध्यमातून गौरवले जाते.
‘आर्टिकल ३७०’, ‘ब्रह्मयुगम’ ठरले पुरस्कारांचे मानकरी
७२ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांचे विजेते जुलैमध्येच नवी दिल्ली येथे जाहीर करण्यात आले होते. आता सप्टेंबरमध्ये गुजरातमध्ये पुरस्कार वितरणाचा औपचारिक सोहळा होणार आहे. २०२४ मध्ये सीबीएफसी कडून प्रमाणित झालेल्या चित्रपटांमधून यंदाच्या पुरस्कारांसाठी निवड करण्यात आली आहे.
‘आर्टिकल ३७०’ या चित्रपटाने यंदाच्या पुरस्कारांमध्ये सर्वोच्च मानाचा ‘सर्वोत्कृष्ट फीचर फिल्म’ पुरस्कार पटकावला. याच चित्रपटातील भूमिकेसाठी अभिनेत्री यामी गौतम हिला ‘सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री’चा पुरस्कार जाहीर झाला. ‘सर्वोत्कृष्ट अभिनेता’ या विभागात मात्र यंदा संयुक्त विजेते निवडण्यात आले. मल्याळम चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ अभिनेते मामूटी यांना ‘ब्रह्मयुगम’मधील भूमिकेसाठी, तर कार्तिक आर्यनला ‘चंदू चॅम्पियन’साठी हा पुरस्कार मिळाला.
यंदाच्या विजेत्यांमध्ये इतरही अनेक चर्चेतील चित्रपटांचा समावेश आहे. ‘स्वातंत्र्यवीर सावरकर’ या चित्रपटातून दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण करणाऱ्या रणदीप हुड्डाला ‘सर्वोत्कृष्ट पदार्पण करणारे दिग्दर्शक’ हा पुरस्कार मिळाला. प्रभास, अमिताभ बच्चन आणि दीपिका पदुकोण यांच्या प्रमुख भूमिका असलेल्या ‘कल्की २८९८ एडी’ या चित्रपटाला ‘संपूर्ण मनोरंजन देणारा सर्वोत्कृष्ट लोकप्रिय चित्रपट’ या श्रेणीतील पुरस्काराने गौरवण्यात आले.
दिग्दर्शक अरुण मथेश्वरन यांच्या ‘कॅप्टन मिलर’ या चित्रपटालाही राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला आहे. धनुष अभिनीत या चित्रपटाची ‘राष्ट्रीय, सामाजिक आणि पर्यावरणीय मूल्यांना प्रोत्साहन देणारा सर्वोत्कृष्ट फीचर फिल्म’ म्हणून निवड करण्यात आली आहे.