Toll Plaza Cash Payment Stop: देशातील राष्ट्रीय महामार्गावरील प्रवास अधिक वेगवान, पारदर्शक आणि हायटेक करण्यासाठी भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाने (NHAI) एक क्रांतिकारी निर्णय घेण्याचे संकेत दिले आहेत. १ एप्रिल २०२६ पासून राष्ट्रीय महामार्गावरील सर्व टोल प्लाझांवर रोख रक्कम (Cash) स्वीकारणे पूर्णपणे बंद करण्याचा विचार सरकार करत आहे. या निर्णयामुळे आता प्रवाशांना टोल भरण्यासाठी केवळ फास्टॅग (FASTag) किंवा UPI यांसारख्या डिजिटल पर्यायांचाच वापर करावा लागणार आहे.
टोल नाक्यांवरील वाहनांच्या लांबच लांब रांगा आणि त्यामुळे होणारा वेळेचा अपव्यय टाळण्यासाठी हे पाऊल उचलले जात आहे. पूर्णपणे डिजिटल प्रणाली लागू झाल्यामुळे टोल प्लाझांवरील व्यवहारांची कार्यक्षमता आणि विश्वासार्हता वाढणार आहे. डिजिटल परिवर्तनामुळे प्रत्येक लेनची वाहन क्षमता वाढेल, ज्यामुळे गर्दी कमी होण्यास मोठी मदत होईल. तसेच, पेमेंट प्रक्रियेत पारदर्शकता आल्याने मानवी चुका किंवा वादाचे प्रसंग कमी होतील.
गेल्या काही वर्षांत देशात फास्टॅगच्या वापरामध्ये लक्षणीय वाढ झाली आहे. सध्या ९८ टक्क्यांहून अधिक वाहने आर.एफ.आय.डी. (RFID) आधारित फास्टॅगचा वापर करून इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने टोल भरत आहेत. यामुळे टोल नाक्यांवर कोणाशीही संपर्क न येता अखंड प्रवास करणे शक्य झाले आहे. आता यामध्ये UPI पेमेंटची जोड मिळाल्यामुळे प्रवाशांना आणखी एक जलद आणि सोयीस्कर पर्याय उपलब्ध झाला आहे.
नव्या प्रणालीनुसार, डिजिटल पेमेंटला प्रोत्साहन देण्यासाठी कडक नियम लागू आहेत. जर एखादे वाहन वैध फास्टॅगशिवाय टोल प्लाझामध्ये प्रवेश करत असेल किंवा रोख रक्कम भरण्याचा आग्रह धरत असेल, तर नियमानुसार त्या वाहनाला लागू असलेल्या टोल शुल्काच्या दुप्पट रक्कम दंड म्हणून भरावी लागेल.
वेळेची बचत: रोख सुट्या पैशांच्या वादात जाणारा वेळ वाचेल.
इंधन बचत: रांगेत उभे राहावे लागणार नसल्याने इंधनाची बचत होईल.
पारदर्शकता: प्रत्येक व्यवहाराचा मेसेज मोबाईलवर येईल, ज्यामुळे फसवणुकीला वाव उरणार नाही.
एकंदरीतच, १ एप्रिलपासून लागू होणारी ही 'पूर्णतः डिजिटल टोल प्रणाली' भारतीय महामार्गावरील प्रवासाचा चेहरामोहरा बदलून टाकणारी ठरेल.