Hospitalisation Risk India: राष्ट्रीय नमुना सर्वेक्षण कार्यालयाच्या (NSO) ताज्या अहवालातून भारतातील आरोग्य व्यवस्थेबाबत एक महत्त्वाची आणि चिंताजनक बाब समोर आली आहे. देशात 45 वर्षांनंतर रुग्णालयात दाखल होण्याचा धोका जवळपास दुप्पट होत असल्याचे या आकडेवारीतून स्पष्ट झाले आहे. विशेषतः वयोवृद्धांमध्ये हा धोका झपाट्याने वाढताना दिसतो, ज्यामुळे देशाच्या आरोग्य व्यवस्थेवरील भार वाढत असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
अहवालानुसार, 30 ते 44 वयोगटातील दर हजार लोकांपैकी 23 जणांना रुग्णालयात दाखल व्हावे लागते. हा आकडा 45 ते 59 वयोगटात 42 पर्यंत पोहोचतो, तर 60 वर्षांवरील वयोगटात तो थेट 81 प्रति हजार इतका वाढतो. याउलट, 15 ते 29 वयोगटातील केवळ 15 लोकांना रुग्णालयीन उपचारांची गरज भासते. विशेष म्हणजे, 0 ते 4 वयोगटातील मुलांमध्येही हा दर 34 प्रति हजार इतका आहे. त्यामुळे लहान मुले आणि वृद्ध हे दोन्ही टोकाचे वयोगट आरोग्याच्या दृष्टीने अधिक संवेदनशील असल्याचे चित्र आहे.
या वाढत्या आकड्यांमागे मधुमेह, उच्च रक्तदाब, लठ्ठपणा, फॅटी लिव्हर आणि हृदयविकार यांसारख्या जीवनशैलीशी संबंधित आजारांची वाढती संख्या हे प्रमुख कारण असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात. डॉ. रोमेल टिकू (मॅक्स हॉस्पिटल, साकेत) यांच्या मते, हे आजार आता लवकर दिसू लागले आहेत; मात्र त्यासाठी आवश्यक असलेली नियमित तपासणी आणि प्रतिबंधात्मक उपाययोजना पुरेशा प्रमाणात होत नाहीत.
ते पुढे सांगतात की, जर भारताने वेळेत आजारांचे निदान, नियमित मेटाबोलिक तपासणी, हृदयविकाराचा धोका तपासणे आणि प्राथमिक आरोग्यसेवा मजबूत करण्यावर भर दिला, तर भविष्यात रुग्णालयात दाखल होण्याचे प्रमाण कमी करता येऊ शकते.
राज्यनिहाय आकडेवारीतही मोठी तफावत दिसून येते. केरळामध्ये वृद्धांमधील रुग्णालयात दाखल होण्याचे प्रमाण सर्वाधिक असून दर हजारामागे सुमारे 186 वृद्धांना उपचारासाठी दाखल व्हावे लागते, जे राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा दुप्पट आहे. याशिवाय लक्षद्वीप आणि त्रिपुरा येथेही हे प्रमाण जास्त आहे. तर काही ईशान्येकडील राज्यांमध्ये तुलनेने कमी दर दिसतो. तज्ज्ञांच्या मते, केरळसारख्या राज्यांमध्ये जास्त आकडे दिसण्यामागे चांगली आरोग्य सुविधा आणि वेळेवर निदान होण्याची क्षमता हेही एक कारण असू शकते.
लिंगानुसार पाहिल्यास, वृद्ध पुरुषांमध्ये रुग्णालयात दाखल होण्याचे प्रमाण (93 प्रति हजार) हे महिलांपेक्षा (69 प्रति हजार) अधिक आहे. मात्र, तरुण वयोगटात हा फरक कमी किंवा उलटही दिसतो.
भारतामध्ये आयुर्मान वाढत असल्याने आणि लोकसंख्या वृद्ध होत असल्याने आगामी काळात रुग्णालयीन सेवांवरील ताण आणखी वाढण्याची शक्यता आहे. दीर्घकालीन आजारांचे प्रमाण वाढत असल्याने उपचारांची गरजही वाढणार आहे.
NSO च्या या अहवालातून स्पष्ट होते की, भारताची आरोग्य व्यवस्था आता झपाट्याने बदलत आहे आणि तिचा केंद्रबिंदू मध्यमवयीन आणि वृद्ध लोकसंख्येकडे सरकत आहे. त्यामुळे प्राथमिक आरोग्यसेवा बळकट करणे, वेळेवर निदान करणे आणि जीवनशैलीशी संबंधित आजारांवर नियंत्रण ठेवणे ही आता काळाची गरज बनली आहे.