पुढारी ऑनलाईन डेस्क : कोरोना महामारीमुळे संपूर्ण जग ठप्प झाले आणि आज त्या ऐतिहासिक लॉकडाऊनला पाच वर्षे पूर्ण झाली आहेत. तो काळ केवळ भयानक नव्हता, तर असह्य होता. कधीही न पाहिलेली परिस्थिती, मनात घर करून राहिलेली भीती, प्रत्येक क्षणाला मृत्यूचे सावट आणि अनिश्चिततेने भारलेले दिवस. जगाने कदाचित इतक्या कठीण काळाचा सामना यापूर्वी कधीच केला नव्हता.
कोरोनामुळे लाखो लोकांचे प्राण गेले, अनेक कुटुंबे उद्ध्वस्त झाली. अनेकांनी आपले प्रियजन गमावले, कोणीतरी नोकरी, व्यवसाय गमावले. रस्ते निर्मनुष्य झाले, मंदिरे, शाळा, बाजार बंद पडले. माणसाने माणसाला जवळ करण्याऐवजी अंतर ठेवणे शिकले. पण या सगळ्या संकटातून एक नवा धडा मिळाला, 'जीवन हेच सर्वात मोठी भेट आहे!'
या काळात घर हेच जग बनले, कुटुंब हाच आधार बनला. लॉकडाऊनमुळे अनेकांना स्वतःसाठी वेळ मिळाला, आपल्या माणसांसोबत नातेसंबंध दृढ करण्याची संधी मिळाली. काहींनी नवीन कौशल्ये शिकली, काहींनी स्वतःला शोधले. आरोग्य, स्वच्छता आणि मानसिक स्वास्थ्य यांचे महत्त्व पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले. लॉकडाऊन हा केवळ एक संकटाचा काळ नव्हता, तर तो एक मोठी शिकवण घेऊन आला. संकटांशी सामना करण्याची आपली ताकद, विज्ञान व तंत्रज्ञानाची वाढती भूमिका आणि माणूसकीची खरी किंमत – या सगळ्याचा जागरूकतेने स्वीकार करणारे एक नव्याने सज्ज झालेले जग आपण आज पाहतो आहोत. पाच वर्षांनंतरही त्या काळाच्या आठवणी जिवंत आहेत, पण त्या आठवणींमधून शिकलेला धडाही तितकाच महत्त्वाचा आहे.
२२ मार्च २०२० ही तीच तारीख आहे, जेव्हा देशाचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी कोविड-१९ साथीच्या आजाराच्या प्रादुर्भावाच्या पार्श्वभूमीवर 'जनता कर्फ्यू' (लॉकडाऊन) लागू करण्याची घोषणा केली होती. २४ मार्चपासून देशभरात संपूर्णपणे लॉकडाऊन लागू करण्यात आला. या घटनेला ५ वर्षे उलटून गेली आहेत. या पाच वर्षांत लोकांचे जीवन किती बदलले आहे हे समजणे फार कठीण नाही. कारण तो काळ होता जेव्हा लोक घरात बंद होते, कोरोना योद्धा लोकांची मदत करण्यासाठी आपले जीवन धोक्यात घालत होते, जग या साथीच्या आजाराशी लढण्यासाठी लस येण्याची वाट पाहत होते. त्यावेळी प्रत्येकाच्या मनात भीती होती की आपण कोरोनाचे पुढचे बळी तर नाही ना? बरं, आता काळ बदलला आहे. लोकांचे जीवन पुन्हा रुळावर आले आहे. लोक पूर्वीसारखेच त्यांच्या कामात व्यस्त आहेत.
देशभरातील लोकांप्रती पोलिस आणि सुरक्षा दलांनी कडकपणा दाखवला. कोरोना लॉकडाऊन आणि नियमांचे लोक पालन करतील यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले गेले. आजही जेव्हा कोणी त्या ५ वर्षांच्या आठवणींबद्दल विचार करतो तेव्हा त्याला भीती वाटते. रुग्णालयांमध्ये लोकांची गर्दी होती, कोरोनाग्रस्तांसाठी क्वारंटाईन सेंटर बनवण्यात आले होते. रुग्णालयातील कर्मचाऱ्यांनी त्यांच्या जीवाची पर्वा न करता लोकांची सेवा केली आणि त्यांना 'किलर कोरोना विषाणू'पासून वाचवण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले.
२४ मार्च २०२० रोजी, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी कोविड-१९ साथीच्या आजाराला आळा घालण्यासाठी मध्यरात्रीपासून पुढील २१ दिवसांसाठी देशभरात संपूर्ण लॉकडाऊनचे आवाहन केले. राष्ट्राला उद्देशून केलेल्या एका खास टेलिव्हिजन भाषणात, पंतप्रधानांनी त्यावेळी म्हटले होते की, सर्वोत्तम वैद्यकीय सुविधा असलेले देशदेखील विषाणू थांबवू शकत नाहीत आणि सामाजिक अंतर हाच तो कमी करण्याचा एकमेव पर्याय आहे. पंतप्रधानांनी घोषणा केली होती की 'संपूर्ण देशभरात संपूर्ण लॉकडाऊन लागू केला जाईल आणि लोकांना २१ दिवस घराबाहेर पडण्यास पूर्णपणे बंदी घातली जाईल.' तथापि, काही राज्यांमध्ये २३ मार्चपासूनच लॉकडाऊन प्रक्रिया लागू करण्यात आली. कोरोना साथीच्या आजाराच्या पार्श्वभूमीवर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 'जनता कर्फ्यू' लागू करण्याची घोषणा केली. पहिला लॉकडाऊन २५ मार्च २०२० ते १४ एप्रिल २०२० (२१ दिवस) पर्यंत लागू करण्यात आला होता, त्यानंतर तो वाढवतच राहिला. तथापि, १ जूनपासून कडक निर्बंध हळूहळू शिथिल करण्यात आले.
महामारीनंतर आरोग्याकडे पाहण्याचा दृष्टीकोन पूर्णपणे बदलला. स्वच्छता, रोगप्रतिकारशक्ती वाढवणारे पदार्थ, मानसिक आरोग्य याला लोकांनी अधिक प्राधान्य द्यायला सुरुवात केली. मास्क, सॅनिटायझर, सोशल डिस्टन्सिंग याची सवय झाली होती, पण आता लोक अधिक जागरूक झाले आहेत.
लॉकडाऊनमुळे वर्क फ्रॉम होमची संकल्पना वाढली. ऑनलाईन शिक्षण, डिजिटल व्यवहार, दूरस्थ काम करण्याची पद्धत अधिक बळकट झाली. अनेक कंपन्या पूर्णतः डिजिटल झाल्या, ज्यामुळे नोकरीच्या संधींमध्येही मोठे बदल झाले.
लॉकडाऊनच्या काळात मानसिक आरोग्य हा एक महत्त्वाचा विषय बनला. तणाव, नैराश्य आणि एकाकीपणामुळे अनेकांना मानसिक समस्यांचा सामना करावा लागला. त्यामुळे समाजात थेरपी, मेडिटेशन आणि मानसिक आरोग्याविषयी अधिक जागरूकता निर्माण झाली.
लॉकडाऊनमुळे अनेक उद्योग बंद पडले, तर काहींनी डिजिटल माध्यमांमधून नवीन बाजारपेठ शोधली. स्टार्टअप संस्कृती वाढली आणि अनेक छोट्या व्यवसायांना ऑनलाइन प्लॅटफॉर्ममुळे संजीवनी मिळाली.
आरोग्य सर्वोच्च आहे : लोकांनी आरोग्याला सर्वाधिक महत्त्व द्यायला सुरुवात केली.
डिजिटल भविष्य आहे : ऑनलाईन शिक्षण, व्यवसाय आणि तंत्रज्ञानाने वेग घेतला.
संकटांशी लढण्याची तयारी : आता सरकारे आणि आरोग्य व्यवस्था भविष्यातील साथींचा सामना करण्यासाठी अधिक सज्ज आहेत.
मानसिक आरोग्याकडे लक्ष : लोक आता केवळ शारीरिक नव्हे, तर मानसिक आरोग्यावरही भर देत आहेत.
नव्या संधींचा स्वीकार : परिस्थिती बदलली, पण माणसाने त्यातही नव्या संधी शोधल्या.