Nalasopara Petrol Filled In Bucket
विरार: पेट्रोल पंपावर वाहनांमध्ये इंधन भरण्यासाठी सुरक्षिततेचे कडक नियम असताना नालासोपारा पूर्व येथील सेंट्रल पार्क परिसरातील एका पेट्रोल पंपावर चक्क बकेटमध्ये पेट्रोल दिले जात असल्याचा प्रकार समोर आला आहे. वाहनांच्या इंधन टाकीत पेट्रोल भरण्याऐवजी थेट उघड्या बकेटमध्ये पेट्रोल भरले जात असल्याचे छायाचित्रातून दिसून येत आहे. पेट्रोलसारखे अत्यंत ज्वलनशील इंधन अशा पद्धतीने उघड्या भांड्यात देणे कितपत सुरक्षित आहे, असा गंभीर प्रश्न यानिमित्ताने उपस्थित झाला आहे. पेट्रोल पंपावर ग्राहकांच्या सुरक्षिततेला प्राधान्य देणे अपेक्षित असताना अशा प्रकारांमुळे सुरक्षा व्यवस्थेवरच प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
पेट्रोल हे अत्यंत ज्वलनशील पदार्थ असल्याने त्याची हाताळणी, साठवणूक आणि वितरण करताना विशेष खबरदारी घेणे आवश्यक असते. पेट्रोल पंपांवर इंधन वितरणासाठी निर्धारित नियम आणि सुरक्षा अटी लागू आहेत. पेट्रोलियम नियम, २००२ मधील नियम ११७ नुसार वाहनाच्या इंधन टाकीव्यतिरिक्त अन्य भांड्यात पेट्रोल देण्यावर निर्बंध आहेत. काही विशिष्ट परिस्थितींमध्येच निर्धारित क्षमतेच्या आणि मान्यताप्राप्त सुरक्षित डब्यात इंधन देण्याची तरतूद आहे. वाहनातील पेट्रोल संपल्यामुळे ते पेट्रोल पंपापर्यंत आणणे शक्य नसल्यास २५ लिटरपेक्षा अधिक क्षमता नसलेल्या मान्यताप्राप्त डब्यात इंधन देण्याचा अपवाद लागू होऊ शकतो. मात्र, सर्वसाधारण बकेटमध्ये पेट्रोल देण्याची पद्धत सुरक्षिततेच्या दृष्टीने गंभीर असून, संबंधित प्रकार नियमांच्या चौकटीत बसतो का, याची तपासणी होणे आवश्यक आहे.
उघड्या बकेटमध्ये पेट्रोल भरताना त्यातून ज्वलनशील वाफ बाहेर पडण्याची शक्यता असते. पेट्रोलच्या वाफेला आग लागण्यासाठी मोठ्या आगीची आवश्यकता नसते. परिसरात धूम्रपान, ठिणगी किंवा अन्य ज्वलनशील स्रोताच्या संपर्कात या वाफा आल्यास क्षणार्धात आग भडकू शकते. अशा दुर्घटनेत केवळ पेट्रोल घेणाऱ्या व्यक्तीचाच नव्हे, तर पेट्रोल पंपावरील कर्मचारी, इतर ग्राहक आणि परिसरातील नागरिकांचाही जीव धोक्यात येऊ शकतो. पेट्रोल पंपावर अग्निशमन यंत्रणा असणे आवश्यक असले, तरी प्रतिबंधात्मक सुरक्षा नियमांचे पालन करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. दुर्घटना घडल्यानंतर उपाययोजना करण्यापेक्षा अशा धोकादायक प्रकारांना आधीच आळा घालणे गरजेचे आहे.
पेट्रोलियम अधिनियम, १९३४ मधील कलम २३ नुसार परवाना किंवा नियमांतील अटींचा भंग झाल्याचे सिद्ध झाल्यास संबंधितांवर दंडात्मक कारवाईची तरतूद आहे. दोष सिद्ध झाल्यास एक महिन्यापर्यंत साधा कारावास किंवा एक हजार रुपयांपर्यंत दंड अथवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकतात. पुन्हा तोच गुन्हा केल्यास तीन महिन्यांपर्यंत कारावास किंवा पाच हजार रुपयांपर्यंत दंड अथवा दोन्ही शिक्षांची तरतूद आहे. याशिवाय तेल विपणन कंपन्यांच्या नियमांनुसार तपासणी करून पेट्रोल पंपाच्या परवान्याबाबत निलंबन किंवा अन्य प्रशासकीय कारवाईचाही विचार होऊ शकतो. त्यामुळे संबंधित प्रकाराची गांभीर्याने चौकशी होणे आवश्यक आहे. मात्र, प्रत्यक्ष कारवाई ही तपासणीत आढळणाऱ्या बाबी आणि लागू नियमांवर अवलंबून राहणार आहे.
नालासोपारा पूर्वेतील सेंट्रल पार्क परिसरातील या प्रकाराची संबंधित तेल कंपनीच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी तसेच वजनमापे व मापशास्त्र विभाग आणि अग्निशमन विभागाने तातडीने दखल घेऊन पेट्रोल पंपाची प्रत्यक्ष पाहणी करावी, अशी मागणी होत आहे. ग्राहकांना बकेटमध्ये पेट्रोल देण्यामागील कारण काय, अशा प्रकाराला परवानगी कोणी दिली, कर्मचाऱ्यांना इंधन हाताळणीचे योग्य प्रशिक्षण दिले आहे का आणि पेट्रोल पंपावर सुरक्षा नियमांचे पालन केले जाते का, याची चौकशी होणे गरजेचे आहे. पेट्रोल पंप चालकांकडून नियमांचे उल्लंघन होत असल्यास संबंधितांवर योग्य ती कारवाई करावी. अन्यथा एखादी गंभीर दुर्घटना घडल्यानंतरच प्रशासनाला जाग येणार का, असा सवाल उपस्थित केला जात आहे. या प्रकाराची प्रशासन दखल घेऊन संबंधित पेट्रोल पंपावर तपासणी व कारवाई करणार का, याकडे नागरिकांचे लक्ष लागले आहे
“पेट्रोल हे अत्यंत ज्वलनशील असल्याने ते अशा उघड्या बकेटमध्ये देणे धोकादायक आहे. पेट्रोल पंपावरच असे प्रकार घडत असतील, तर सामान्य नागरिकांच्या सुरक्षिततेची जबाबदारी कोण घेणार? संबंधित अधिकाऱ्यांनी तातडीने तपासणी करून अशा प्रकारांना आळा घालावा.” (नागरिक)
“पेट्रोल पंपावर सुरक्षेचे नियम सर्वांसाठी सारखे असायला हवेत. एखादी दुर्घटना घडल्यानंतर कारवाई करण्यापेक्षा आधीच अशा प्रकारांना प्रतिबंध करणे आवश्यक आहे. संबंधित पेट्रोल पंपाची चौकशी करून नियमांचे उल्लंघन आढळल्यास दोषींवर कठोर कारवाई करावी.” (स्थानिक गृहिणी)