Cargo Handling NMIA
विक्रम बाबर
पनवेल : नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळाने (एनएमआयए) व्यावसायिक कामकाजाच्या पहिल्या नऊ महिन्यांत मालवाहतुकीच्या क्षेत्रात उल्लेखनीय कामगिरी नोंदवली आहे. जानेवारी ते सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत विमानतळावरून एकूण ११ हजार ८५३ मेट्रिक टन मालाची हाताळणी करण्यात आली. यामध्ये आंतरराष्ट्रीय मालवाहतुकीचा वाटा ५४.६ टक्के, तर देशांतर्गत मालवाहतुकीचा वाटा ४५.४ टक्के आहे. या कामगिरीमुळे जागतिक मालवाहतूक क्षेत्रातील नवी मुंबई विमानतळाचे महत्त्व अधोरेखित झाले आहे.
विमानतळावरील मालवाहतूक सेवांच्या वाढत्या क्षमतेचे चित्र ९ ऑक्टोबर रोजी स्पष्ट झाले. या दिवशी कॅथे कार्गो, चॅलेंज एअर, कतार एअरवेज, एअरलॉजिक, एएफकॉम, एमएनजी एअरलाइन्स, एएसएल एअरलाइन्स आणि अ‍ॅटलस एअर या आठ विमान कंपन्यांच्या समर्पित मालवाहू विमानांचे यशस्वी व्यवस्थापन करण्यात आले. एकाच दिवसात आठ मालवाहू विमानांची हाताळणी केल्याने टर्मिनलची कार्यक्षमता, विमानांच्या जलद आवागमनाची क्षमता आणि विमानतळावरील हवाई वाहतूक व्यवस्थेची सज्जता दिसून आली.
जानेवारी ते सप्टेंबर २०२६ या नऊ महिन्यांत विमानतळावर ६ हजार ४७७ मेट्रिक टन आंतरराष्ट्रीय मालाची हाताळणी झाली. यामध्ये ३ हजार ७४६ मेट्रिक टन आयात माल, तर २ हजार ७३१ मेट्रिक टन निर्यात मालाचा समावेश आहे.
याच कालावधीत देशांतर्गत मालवाहतुकीचे प्रमाण ५ हजार ३७६ मेट्रिक टन इतके होते. त्यात १ हजार ५२८ मेट्रिक टन आयात आणि ३ हजार ८४८ मेट्रिक टन निर्यात मालाची नोंद झाली. एकूण मालवाहतुकीपैकी ६ हजार ५७९ मेट्रिक टन माल निर्यात स्वरूपाचा, तर ५ हजार २७४ मेट्रिक टन माल आयात स्वरूपाचा होता. निर्यात मालाचे प्रमाण अधिक असल्याने विमानतळाची निर्यात वाहतुकीतील भूमिका महत्त्वाची ठरत आहे.
ऑगस्ट २०२६ पासून मालवाहू विमानांच्या हालचालींमध्ये वेगाने वाढ झाली आहे. जागतिक मालवाहतूक सेवा सुरू झाल्यानंतर अवघ्या दोन महिन्यांच्या आत विमानतळावर २८५ कार्गो एअर ट्रॅफिक मूव्हमेंट्स (एटीएम) नोंदवण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली आहे. या काळात नियोजित आणि चार्टर सेवांच्या माध्यमातून २४ आंतरराष्ट्रीय मालवाहू विमानांचे व्यवस्थापन करण्यात आले.
नवी मुंबई विमानतळावरील आधुनिक पायाभूत सुविधा आणि मालवाहतूक हाताळण्याची क्षमता यांमुळे आंतरराष्ट्रीय विमान कंपन्यांचा सहभाग वाढत आहे. बोईंग ७७७एफ, बोईंग ७४७-८एफ यांसारख्या मोठ्या मालवाहू विमानांसोबतच अँटोनॉव्ह एएन-१२४ या अवजड मालवाहू विमानाचे व्यवस्थापन करण्याची क्षमताही विमानतळाने प्रदर्शित केली आहे.
कॅथे कार्गोकडून प्रमुख जागतिक व्यापार केंद्रांशी नियमित मालवाहतूक सेवांचे जाळे विकसित केले जात आहे. सिल्क वे वेस्ट एअरलाइन्सने बाकू ते नवी मुंबई या मार्गावर बोईंग ७७७एफ विमानसेवा सुरू केली असून, पहिल्या आगमनाच्या फेरीत सुमारे ९० टन मालाची वाहतूक करण्यात आली. हाँगकाँग एअर कार्गोच्या सेवांमुळे पूर्व आशियातील उत्पादन केंद्रे आणि ई-कॉमर्स वितरण जाळ्यांशी विमानतळाची जोडणी अधिक मजबूत होत आहे.
याशिवाय डीएचएल एव्हिएशन, इंडिगो, एअर इंडिया एक्स्प्रेस, टर्किश एअरलाइन्स, सिचुआन एअरलाइन्स आणि एसएफ एअरलाइन्स या कंपन्यांचाही मालवाहतूक सेवांमध्ये सहभाग आहे. या कंपन्यांच्या माध्यमातून विमानतळाची देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय मालवाहतूक जोडणी विस्तारण्यास मदत होत आहे.
विमानतळाच्या मालवाहतूक टर्मिनलमध्ये विविध प्रकारच्या मालाची सुरक्षित आणि कार्यक्षम हाताळणी करण्यासाठी विशेष व्यवस्था करण्यात आली आहे. तापमान-संवेदनशील औषधे, नाशवंत कृषी उत्पादने, मौल्यवान वस्तू, इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे आणि मोठ्या आकाराच्या औद्योगिक मालासाठी स्वतंत्र सुविधा उपलब्ध आहेत. औषधांच्या साठवणुकीसाठी तापमान नियंत्रित व्यवस्था, शीतसाखळी सुविधा तसेच विशेष मालाच्या वर्गीकरणासाठी स्वतंत्र विभाग तयार करण्यात आले आहेत.
दरम्यान, फेडएक्सचे स्वयंचलित हवाई मालवाहतूक केंद्र उभारण्याचे काम प्रगतिपथावर आहे. हे केंद्र कार्यान्वित झाल्यानंतर मालाचे वर्गीकरण अधिक वेगाने करता येणार असून, एक्स्प्रेस लॉजिस्टिक्स सेवांची क्षमता वाढण्याची अपेक्षा आहे. त्यामुळे मालाची जलद हाताळणी आणि वितरण प्रक्रियेला चालना मिळू शकते.
जवाहरलाल नेहरू बंदर प्राधिकरणापासून (जेएनपीए) सुमारे १४ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या नवी मुंबई विमानतळाला सागरी आणि हवाई मालवाहतुकीच्या एकत्रीकरणाचा मोठा लाभ मिळण्याची शक्यता आहे. बंदरातून येणारा माल विमानतळाच्या माध्यमातून जागतिक बाजारपेठांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी या भौगोलिक जवळिकीचा उपयोग होऊ शकतो.
सागरी आणि हवाई वाहतुकीचा समन्वय साधल्यास मालाच्या वाहतुकीस लागणारा वेळ कमी करण्याबरोबरच लॉजिस्टिक्स खर्चावर नियंत्रण ठेवणे शक्य होणार आहे. परिणामी, नवी मुंबई विमानतळाला पश्चिम भारतातील निर्यात व्यापार, औषधनिर्मिती, कृषी उत्पादने आणि उच्च तंत्रज्ञानाधारित उद्योगांसाठी महत्त्वाचे लॉजिस्टिक्स केंद्र म्हणून विकसित होण्याची संधी मिळणार आहे.
पहिल्या नऊ महिन्यांतील मालवाहतुकीची आकडेवारी, आंतरराष्ट्रीय विमान कंपन्यांचा वाढता सहभाग आणि आधुनिक माल हाताळणी सुविधांचा विस्तार पाहता नवी मुंबई विमानतळ जागतिक मालवाहतूक साखळीतील आपले स्थान अधिक मजबूत करण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे.