कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि क्वांटम संगणनामुळे विमा क्षेत्रात मोठे बदल होण्याची शक्यता आहे. या बदलांसोबत सायबर सुरक्षा, ग्राहकांच्या माहितीचे संरक्षण आणि भविष्यातील तंत्रज्ञानविषयक जोखमींचाही विचार करणे गरजेचे आहे. याच पार्श्वभूमीवर पुणेस्थित राष्ट्रीय विमा अकादमीने मुंबईतील कफ परेड येथील हॉटेल प्रेसिडेंटमध्ये २२ वे विमा शिखर संमेलन आयोजित केले.
‘भारतीय विमा परिसंस्थेसाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता-सक्षम क्वांटम सज्जता’ या विषयावर झालेल्या या संमेलनात विमा क्षेत्रासह सरकार, वित्तीय सेवा, तंत्रज्ञान, शिक्षण आणि क्वांटम तंत्रज्ञान क्षेत्रातील वरिष्ठ अधिकारी व तज्ज्ञ सहभागी झाले. AI आणि क्वांटम संगणनाचा विमा क्षेत्रावर होणारा परिणाम, त्यातून निर्माण होणाऱ्या संधी आणि भविष्यातील संभाव्य धोके यावर दिवसभर चर्चा करण्यात आली.
विमा कंपन्यांनी आतापासूनच तयारी करावी
कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि क्वांटम संगणनाचा वापर वेगाने वाढत आहे. त्यामुळे विमा कंपन्यांसमोर कामकाज अधिक वेगवान आणि अचूक करण्याच्या संधी निर्माण होत आहेत. मात्र त्याच वेळी ग्राहकांची वैयक्तिक माहिती, आर्थिक माहिती आणि विमा पॉलिसीशी संबंधित संवेदनशील माहिती सुरक्षित ठेवण्याचे आव्हानही वाढत आहे.
राष्ट्रीय विमा अकादमीचे संचालक बी. सी. पटनाईक यांनी सांगितले की, जगभरातील तंत्रज्ञानातील बदल आणि धोके विमा क्षेत्रातील चर्चेच्या केंद्रस्थानी आणणे हा या संमेलनाचा उद्देश आहे. भविष्यातील जोखमी ओळखून क्वांटम तंत्रज्ञान, सायबर सुरक्षा आणि इतर तंत्रज्ञानासाठी विमा क्षेत्राने दीर्घकालीन तयारी करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.
‘क्यू-डे’मुळे माहिती सुरक्षेला धोका?
संमेलनात ‘क्यू-डे’ या संकल्पनेवरही विशेष चर्चा झाली. भविष्यात अत्यंत शक्तिशाली क्वांटम संगणक तयार झाल्यास आज डिजिटल माहिती सुरक्षित ठेवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या काही सुरक्षा पद्धती धोक्यात येऊ शकतात.
विमा कंपन्यांकडे लाखो ग्राहकांची वैयक्तिक आणि आर्थिक माहिती असते. त्यामुळे भविष्यात क्वांटम संगणकांच्या मदतीने या सुरक्षेला धोका निर्माण झाल्यास त्याचा मोठा परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे अशा संभाव्य धोक्यांचा विचार करून विमा कंपन्यांनी आतापासूनच तयारी करणे गरजेचे असल्याचे तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले.
‘आता छोट्या उपायांनी भागणार नाही’
भारत सरकारच्या अर्थ मंत्रालयातील वित्तीय सेवा विभागाचे अतिरिक्त सचिव डॉ. देबाशीष प्रस्ती यांनी सायबर सुरक्षेबाबत अधिक व्यापक तयारीची गरज व्यक्त केली. क्वांटम तंत्रज्ञानामुळे निर्माण होणाऱ्या भविष्यातील धोक्यांचा सामना करण्यासाठी केवळ छोटे-छोटे बदल करून चालणार नाही. त्यासाठी सक्रिय, सर्वसमावेशक आणि विविध क्षेत्रांच्या सहकार्यावर आधारित व्यवस्था उभी करावी लागेल, असे त्यांनी सांगितले.
तंत्रज्ञान वाढले तरी मानवी निर्णय महत्त्वाचा
आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र प्राधिकरणाचे अध्यक्ष कल्याणरामन राजारामन यांनी तंत्रज्ञानासोबत मानवी जबाबदारीचे महत्त्व अधोरेखित केले.
आज तंत्रज्ञानाच्या मदतीने व्यवहार पूर्ण होतात. अल्गोरिदमच्या माध्यमातून जोखमींचे मूल्यांकन केले जाते आणि डिजिटल माध्यमातून ग्राहकांना सेवा दिली जाते. मात्र या सर्व प्रक्रियेत विश्वास, जबाबदारी आणि योग्य निर्णय घेण्याची मानवी क्षमता महत्त्वाची राहणार असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
AI आणि क्वांटम तंत्रज्ञानाचा विमा क्षेत्रात कसा वापर होणार?
संमेलनात विमा क्षेत्रातील विविध कामांमध्ये AI आणि क्वांटम संगणनाचा भविष्यात कसा वापर करता येईल, यावरही चर्चा झाली. जोखीम ओळखणे, विमा दावे हाताळणे, ग्राहक सेवा, माहितीचे विश्लेषण आणि विमा उत्पादनांची आखणी यांसारख्या अनेक क्षेत्रांमध्ये या तंत्रज्ञानाचा वापर होण्याची शक्यता आहे.
मात्र तंत्रज्ञानाचा वापर वाढताना त्यासोबत येणाऱ्या जोखमींचाही विचार करणे आवश्यक आहे. विशेषतः ग्राहकांची माहिती सुरक्षित ठेवणे आणि तंत्रज्ञानाच्या निर्णयांवर योग्य मानवी देखरेख ठेवणे गरजेचे असल्याचे तज्ज्ञांनी सांगितले.
माहितीचे संरक्षण करणे गरजेचे
भविष्यातील क्वांटम संगणकांपासून माहितीचे संरक्षण करण्यासाठी अधिक सुरक्षित पद्धती विकसित करण्याची गरज आहे.
विमा कंपन्या मोठ्या प्रमाणावर वैयक्तिक आणि आर्थिक माहिती हाताळतात. त्यामुळे भविष्यातील सायबर हल्ल्यांपासून ही माहिती सुरक्षित ठेवण्यासाठी क्वांटम-प्रतिरोधक सुरक्षा उपाययोजनांचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे संमेलनात सांगण्यात आले.
श्वेतपत्रिकेचे प्रकाशन
या संमेलनात ‘न्यू फ्रंटियर्स: एआय प्लस क्वांटम टेक्नॉलॉजी – भारतासाठी विमा क्षेत्राचे भविष्य सुरक्षित करणे’ या श्वेतपत्रिकेचे प्रकाशन करण्यात आले.
AI आणि क्वांटम तंत्रज्ञानाचा विमा क्षेत्राशी वाढता संबंध, सायबर सुरक्षेतील बदल आणि भविष्यात विमा संस्थांनी कोणत्या बाबींवर लक्ष केंद्रित करावे, याचा या श्वेतपत्रिकेत आढावा घेण्यात आला आहे.
३०० हून अधिक प्रतिनिधी सहभागी
दिवसभर चाललेल्या या संमेलनात तीन परिसंवाद आणि एका विशेष मार्गदर्शन सत्राचे आयोजन करण्यात आले. ‘विमा व्यवसायातील क्वांटम लाभ’ या विषयावर ऑस्ट्रेलियातील आयजेनसिस्टम्सचे क्वांटम शिक्षण प्रमुख रमेश नागराजन यांनी विशेष सत्र घेतले. यात क्वांटम संगणनाची मूलभूत माहिती आणि विमा क्षेत्रातील त्याचे संभाव्य उपयोग समजावून सांगण्यात आले.
संमेलनाला ३०० हून अधिक प्रतिनिधी उपस्थित होते. यामध्ये विमा कंपन्यांचे वरिष्ठ अधिकारी, मुख्य जोखीम अधिकारी, तंत्रज्ञान आणि माहिती सुरक्षा अधिकारी, नियामक, पुनर्विमा कंपन्या, विमा मध्यस्थ, विमा-तंत्रज्ञान क्षेत्रातील व्यावसायिक, शिक्षणतज्ज्ञ, विद्यार्थी आणि क्वांटम तंत्रज्ञान क्षेत्रातील तज्ज्ञांचा समावेश होता.
संमेलनातील चर्चांमधून समोर आलेल्या महत्त्वाच्या सूचना, शिफारसी आणि भविष्यातील प्राधान्यक्रमांचा समावेश असलेले उद्योगविषयक माहितीपत्रक लवकरच तयार करण्यात येणार आहे. त्यामुळे AI आणि क्वांटम तंत्रज्ञानाच्या नव्या युगासाठी भारतीय विमा क्षेत्राची तयारी कशी असावी, याबाबत पुढील दिशा स्पष्ट होण्याची शक्यता आहे.