पुणे : उत्तर भारत ते दक्षिण कोरियापर्यंत तब्बल १० हजार कि.मी. इतक्या मोठ्या लांबीचा ढगांचा पट्टा उपग्रहांनी टिपला आहे. या विशाल पट्ट्यामुळे मान्सून जोरदार सक्रिय होऊन काही भागांत पूर, तर काही भागांत दरडी कोसळण्याचा इशारा देण्यात आला आहे. ‘इन्सॅट ३ - डीआर’ उपग्रहाने टिपलेल्या या छायाचित्रांमध्ये उत्तर भारतापासून दक्षिण कोरियापर्यंत पसरलेला ढगांचा महाकाय पट्टा दिसून आला आहे. या पट्ट्यामुळे संपूर्ण भारतात पावसाचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या वाढले असून संवेदनशील भागांमध्ये पूर आणि दरडी कोसळण्याचा इशारा देण्यात आला आहे.
उत्तर भारतापासून हिमालयापर्यंत ते चीनमार्गे दक्षिण कोरियापर्यंत पसरलेला ७ हजार ते १० हजार किलोमीटर लांबीच्या ढगांचा अवाढव्य पट्टा उपग्रह प्रतिमांमध्ये दिसून आला आहे. ‘मान्सून कन्व्हर्जन्स झोन’ (मान्सून अभिसरण क्षेत्र) म्हणून ओळखला जाणारा हा विशाल ढगांचा पट्टा, हिंदी महासागरातील आर्द्रतायुक्त वारे आशियातील हवामान प्रणालींशी संयोग पावून तयार झाला आहे.
हवामानातील या विशेष स्थितीमुळे संपूर्ण भारतात असाधारण पाऊस झाला आहे. पावसाच्या आकडेवारीनुसार, गेल्या दोन दिवसांत देशात मान्सूनच्या सामान्य दैनंदिन पावसाच्या तुलनेत सुमारे १७०-१८० टक्के पाऊस नोंदवला गेला आहे.
यामुळे हा हंगाम आतापर्यंतचा सर्वाधिक पावसाचा काळ ठरला आहे. हवामानशास्त्रज्ञांनी या घटनेचे वर्णन ‘प्रचंड मान्सूनचा दिवस’ असे केले.
मध्य, उत्तर आणि पूर्व भारताचा बराचसा भाग दाट ढगांनी व्यापलेला आहे आणि त्यानंतर तो हिमालयाच्या पट्ट्यातून ईशान्येकडे चीन आणि जपानपर्यंत पसरलेला आहे.
जेव्हा मान्सूनचा पट्टा सक्रिय राहतो आणि वातावरणीय अभिसरणामुळे उष्ण, आर्द्रतायुक्त हवा वरच्या दिशेने जाणाऱ्या एका विस्तृत पट्ट्यात खेचली जाते, तेव्हा असे लांबट ढगांचे पट्टे तयार होतात.
ही दमट हवा जसजशी वर जाते, तसतशी ती थंड होते आणि तिचे घनीभवन होऊन पावसाचे उंच ढग तयार होतात, ज्यामुळे आशियाच्या मोठ्या भागांमध्ये सर्वत्र सरी आणि गडगडाटी वादळे निर्माण होतात.
तथापि, मान्सूनच्या तीव्र हालचालींमुळे चिंताही वाढली आहे. येत्या काही दिवसांत पाऊस सुरू राहण्याची शक्यता असल्याने, अधिकाऱ्यांनी विशेषतः उत्तराखंड आणि हिमाचल प्रदेश या हिमालयीन राज्यांमध्ये अचानक पूर, पाणी साचणे, भूस्खलन आणि नद्यांना पूर येण्याची शक्यता वर्तवली आहे.