Melted Rs 5 Coins Dental Crowns: दात खराब झाल्यानंतर त्यावर बसवण्यात येणारी कवळी (Dentures) नेमकी कोणत्या धातूपासून तयार केली आहे, याची माहिती अनेक रुग्णांना नसते. मात्र, दातांच्या कवळ्या तयार करण्यासाठी चक्क पाच रुपयांची नाणी वितळवून त्यातील धातू वापरला जात असल्याच्या तक्रारी समोर आल्या आहेत.
या प्रकारामुळे रुग्णांच्या आरोग्याला धोका निर्माण होण्याची शक्यता आहे. कवळीचा दर्जा खराब असल्यास ती लवकर खराब होऊ शकते. तसेच तोंडातील आतील त्वचेला त्रास होणे, सूज येणे आणि काही रुग्णांना अॅलर्जी होण्याचाही धोका असतो.
महाराष्ट्रात दातांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या कवळ्या, कृत्रिम दात आणि इतर उपकरणांच्या निर्मितीमध्ये निकृष्ट दर्जाचे साहित्य वापरले जात असल्याच्या अनेक तक्रारी समोर आल्या आहेत. तसेच कोणतेही अधिकृत प्रशिक्षण नसलेले लोक दातांची उपकरणे तयार करत असल्याचेही निदर्शनास आले आहे.
या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने दंत प्रयोगशाळा, तंत्रज्ञ, उत्पादक आणि विक्रेत्यांसाठी नवीन मार्गदर्शक नियमावली जारी केली आहे. 6 नोव्हेंबरच्या शासन निर्णयानुसार आता या क्षेत्रावर अधिक कडक नियंत्रण ठेवले जाणार आहे. अन्न व औषध प्रशासनाकडून (FDA) संबंधित प्रयोगशाळांची तपासणीही केली जाणार आहे.
वैद्यकीय शिक्षणमंत्री हसन मुश्रीफ यांनी या निर्णयामागील भूमिका स्पष्ट केली. रुग्णांना दर्जेदार साहित्य मिळणे आवश्यक आहे. त्यासाठी दंतवैद्यांनीही काळजी घेतली पाहिजे आणि रुग्णांना योग्य दर्जाचे साहित्य वापरून उपचार दिले पाहिजेत, असे त्यांनी सांगितले.
वैद्यकीय शिक्षण विभागाकडे 2014 पासून दंत उपकरणांच्या निर्मितीबाबत 350 हून अधिक तक्रारी प्राप्त झाल्या आहेत. या तक्रारींमध्ये अपात्र व्यक्तींकडून दातांची उपकरणे तयार करणे आणि निकृष्ट दर्जाच्या साहित्याचा वापर करणे, असे गंभीर मुद्दे उपस्थित करण्यात आले आहेत.
महाराष्ट्रात सुमारे 66 हजार नोंदणीकृत दंतवैद्य म्हणजे डॉक्टर आहेत. मात्र, अधिकृत पात्रता असलेल्या दंत तंत्रज्ञांची संख्या केवळ 1,200 च्या आसपास आहे. वैद्यकीय शिक्षण आणि संशोधन संचालनालयाच्या संचालक डॉ. पल्लवी सापळे यांनी ही माहिती दिली आहे.
दंतवैद्यांची संख्या मोठी असताना प्रशिक्षित तंत्रज्ञांची संख्या अत्यंत कमी आहे. त्यातच दंत प्रयोगशाळांवर पुरेसे नियंत्रण नसल्याने काही ठिकाणी अप्रशिक्षित व्यक्तींकडून उपकरणे तयार केली जात असल्याचे समोर आले आहे. त्यामुळे रुग्णांना दर्जाहीन साहित्य वापरून उपचार मिळण्याची शक्यता वाढली आहे.
पाच रुपयांची नाणी वितळवून त्यातील धातू दातांच्या कवळ्या तयार करण्यासाठी वापरला जात असल्याच्या तक्रारींमुळे चिंता व्यक्त केली जात आहे. यामागचे मुख्य कारण म्हणजे नाण्यांमध्ये वापरला जाणारा धातू दातांच्या उपचारांसाठी तयार केलेला नसतो.
पाच रुपयांच्या नाण्यांमध्ये निकेल ब्रास नावाचा धातू वापरला जातो. त्यामध्ये 75 टक्के तांबे, 20 टक्के जस्त आणि 5 टक्के निकेल असते. यातील काही धातूंचा वापर अधिकृतपणे तयार केल्या जाणाऱ्या दंत साहित्यामध्येही केला जातो. मात्र, त्यासाठी धातूची गुणवत्ता आणि सुरक्षितता तपासली जाते. नाण्यांमधील धातू मात्र दातांच्या उपचारांसाठी तयार केलेला किंवा तपासलेला नसतो.
अशा अनियंत्रित पद्धतीने तयार केलेल्या धातूची गुणवत्ता चांगली नसते. त्यामुळे तोंडातील लाळ आणि इतर घटकांच्या संपर्कात आल्यावर धातूची झीज होऊ शकते. त्यातून काही घटक बाहेर पडून तोंडातील त्वचेला त्रास होण्याची शक्यता असते. काही रुग्णांना अॅलर्जी, जळजळ किंवा सूज येऊ शकते.
याशिवाय, योग्य पद्धतीने तयार न केलेली कवळी दातांवर व्यवस्थित बसत नाही. त्यामुळे ती लवकर खराब होऊ शकते. कवळीखालील मूळ दातामध्ये किड निर्माण होण्याचाही धोका असतो. त्यामुळे दातांवर बसवण्यात येणारे साहित्य योग्य दर्जाचे आणि सुरक्षित असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
नव्या नियमावलीनुसार डॉक्टर आणि दंत तंत्रज्ञ यांच्या कामाची जबाबदारी स्पष्ट करण्यात आली आहे. रुग्णाची तपासणी करणे, आजाराचे निदान करणे, उपचार ठरवणे आणि कोणत्या प्रकारची कवळी किंवा उपकरण आवश्यक आहे, हे ठरवण्याची जबाबदारी दंतवैद्यांची असते.
दंत तंत्रज्ञांचे काम डॉक्टरांनी दिलेल्या सूचनांनुसार कवळी, कृत्रिम दात, डेंचर, ब्रिज आणि इतर उपकरणे तयार करण्यापुरते मर्यादित असेल.
आता कवळी, ब्रिज, डेंचर, कृत्रिम दात, इम्प्लांटला जोडली जाणारी उपकरणे आणि दात सरळ करण्यासाठी वापरली जाणारी उपकरणे तयार करण्यासाठी डॉक्टरांचे लेखी किंवा इलेक्ट्रॉनिक प्रिस्क्रिप्शन बंधनकारक करण्यात आले आहे.
या प्रिस्क्रिप्शनमध्ये डॉक्टरांचे नाव, नोंदणी क्रमांक, रुग्णाचा संदर्भ क्रमांक, कोणते उपकरण तयार करायचे आहे, त्यासाठी वापरायचे साहित्य, रंग आणि आवश्यक तांत्रिक माहिती नमूद करावी लागेल.
राष्ट्रीय दंत आयोगाने 13 ऑक्टोबर 2026 रोजी दिलेल्या निर्देशांचाही या नियमावलीत समावेश करण्यात आला आहे. त्यानुसार दंत प्रयोगशाळेतील कामे मान्यताप्राप्त शैक्षणिक पात्रता आणि राज्य दंत परिषदेकडे वैध नोंदणी असलेल्या तंत्रज्ञांकडूनच करून घेणे आवश्यक असेल.
नव्या नियमावलीची अंमलबजावणी करण्यासाठी अन्न व औषध प्रशासनाला महत्त्वाची जबाबदारी देण्यात आली आहे. FDA चे औषध निरीक्षक दंत प्रयोगशाळा, उपकरण विक्रेते आणि दंत उपचार केंद्रांची तपासणी करणार आहेत. आवश्यकतेनुसार संबंधित साहित्याचे नमुनेही गोळा केले जाणार आहेत. ही तपासणी औषधे आणि सौंदर्यप्रसाधने कायदा 1940 तसेच वैद्यकीय उपकरणे नियम 2017 अंतर्गत केली जाईल.