Cervical Cancer Self Sampling Kit: गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाची तपासणी महिलांना अधिक सोप्या पद्धतीने करता यावी, यासाठी पुण्यातील ग्रीनअॅरे लॅब्सने ‘सर्विक्सेन्स’ ही स्व-नमुना संकलन किट उपलब्ध करुन दिली आहे. या किटच्या मदतीने महिला स्वतः योनीमार्गातील नमुना गोळा करू शकतात. यासाठी स्पेक्युलमच्या मदतीने तपासणी करण्याची गरज नसते. त्यानंतर प्रयोगशाळेत नमुन्याची एचपीव्ही संसर्गासाठी तपासणी केली जाते.
गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाचा संबंध प्रामुख्याने जास्त-जोखीम असलेल्या मानवी पॅपिलोमा विषाणू (एचपीव्ही) संसर्गाशी आहे. नियमित तपासणी, एचपीव्ही प्रतिबंधक लसीकरण आणि वेळेवर उपचार यामुळे या कर्करोगाचा धोका कमी करण्यास मदत होते. मात्र, संकोच, अस्वस्थता आणि तपासणी केंद्रांपर्यंत पोहोचण्यातील अडचणींमुळे अनेक महिला तपासणी टाळतात. स्व-नमुना संकलनामुळे हा अडथळा कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
सप्टेंबर २०२५ मध्ये फ्रंटियर्स इन मेडिकल टेक्नॉलॉजी या नियतकालिकात प्रकाशित झालेल्या अभ्यासात या पद्धतीचे मूल्यमापन करण्यात आले. अभ्यासात २०३ स्व-संकलित आणि वैद्यकीय तज्ज्ञांनी संकलित केलेल्या नमुन्यांच्या जोड्यांची तुलना करण्यात आली.
ग्रीनअॅरे लॅब्सचे संस्थापक डॉ. संजय गुप्ते म्हणाले, “गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग हा अशा कर्करोगांपैकी एक आहे, ज्यामध्ये नियमित तपासणीमुळे मोठा फरक पडू शकतो. स्व-नमुना संकलनामुळे महिलांना स्वतःची गोपनीयता कायम ठेवत तपासणी प्रक्रियेत सहभागी होण्याचा आणखी एक पर्याय उपलब्ध होतो. मात्र, तपासणीत एचपीव्ही पॉझिटिव्ह आढळलेल्या महिलांना योग्य समुपदेशन आणि पुढील वैद्यकीय तपासणी व उपचार मिळणेही महत्त्वाचे आहे.”
कंपनीने महाराष्ट्र, कर्नाटक, ओडिशा आणि अरुणाचल प्रदेशातील इटानगर येथून गोळा केलेल्या १२,३७३ नमुन्यांचा पाच वर्षांचा अभ्यासही केला. या अभ्यासात २.६ टक्के नमुन्यांमध्ये एचपीव्ही संसर्ग आढळला. पॉझिटिव्ह नमुन्यांपैकी सुमारे ६३ टक्के प्रकरणे ३१ ते ५० वर्षे वयोगटातील महिलांची होती. महाराष्ट्रात हा संसर्ग २.४ टक्के, कर्नाटकात ३.६ टक्के, ओडिशात ३.१ टक्के, तर इटानगरमध्ये ६.५ टक्के नोंदवण्यात आला.
ग्रीनअॅरे लॅब्सच्या मुख्य जीनोमिक वैज्ञानिक डॉ. प्रीती हेलकर यांनी सांगितले की, एचपीव्ही १६ आणि १८ हे महत्त्वाचे प्रकार असले, तरी इतर प्रकारांचाही संसर्ग आढळतो. काही महिलांमध्ये एकापेक्षा अधिक एचपीव्ही प्रकारांचा संसर्गही दिसून आला. त्यामुळे विविध प्रकारांची स्वतंत्र तपासणी केल्यास संसर्गाचे स्वरूप समजण्यास मदत होते.
कंपनीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी नितीन गुप्ते म्हणाले, “तपासणी अधिकाधिक महिलांपर्यंत पोहोचवायची असेल, तर ती सहज उपलब्ध असणे आवश्यक आहे. स्व-नमुना संकलनामुळे पारंपरिक नमुना संकलनाशी संबंधित काही व्यावहारिक अडथळे कमी होण्यास मदत होऊ शकते.”
कंपनीच्या माहितीनुसार, सर्विक्सेन्स हे भारताच्या वैद्यकीय उपकरण नियम, २०१७ अंतर्गत वर्ग अ श्रेणीतील वैद्यकीय उपकरण आहे. मात्र, स्व-नमुना संकलन किट वापरल्यानंतर एचपीव्ही संसर्ग आढळल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन पुढील तपासणी आणि आवश्यक उपचार करणे महत्त्वाचे आहे. नियमित तपासणी आणि वेळेवर वैद्यकीय मदत हे गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाचा धोका कमी करण्यासाठी महत्त्वाचे उपाय आहेत.