अनुराधा कदम
कोल्हापूर : ‘नटसम्राट’च्या चित्रीकरणासाठी सहा महिने कोल्हापुरात राहिलेले नाना पाटेकर इथल्या मातीशी आणि इथल्या माणसांशी इतके एकरूप झाले की, कोल्हापूर त्यांच्या आठवणींचा कायमचा अंश बनले. ‘नटसम्राट’ या गाजलेल्या चित्रपटाचे चित्रीकरण कोल्हापुरातील नागाळा पार्क परिसरातील गायकवाड वाडा थोरात यांचा बंगला, किरण बंगला, महावीर कॉलेज परिसर तसेच शहराभोवतालच्या ग्रामीण बाज असलेल्या परिसरात झाले. चित्रपटाच्या चित्रीकरणाच्या निमित्ताने नाना सहा महिने कोल्हापुरात वास्तव्यास होते. पडद्यावर एका कलाकाराच्या आयुष्याचा पट उलगडताना नाना स्वतः मात्र पडद्यामागे कोल्हापूरचे जगणे अनुभवत होते. चित्रीकरणातून थोडासा मोकळा वेळ मिळाला की त्यांना शहरात किंवा आसपासच्या गावांमध्ये भटकंती करायला आवडायचे. गावातील माणसांमध्ये मिसळून तासन्‌तास गप्पा मारणे, त्यांचे जगणे समजून घेणे, त्यांच्या बोलण्यातला रांगडेपणा आणि आपलेपणा अनुभवणे, हा त्यांचा जणू छंदच बनला होता.
औपचारिकतेचा लवलेश नसलेल्या कोल्हापुरी माणसांनीही त्यांना तितक्याच आपुलकीने आपलेसे केले. कोल्हापूरच्या माणसांचा मनमोकळा स्वभाव, एकमेकांना जिव्हाळ्याने हाक मारण्याची पद्धत, खाण्यापिण्यावरचे प्रेम आणि पाहुण्याला आपले मानण्याची वृत्ती नानांना विशेष भावली. त्यामुळेच नंतरच्या काळात कोल्हापूरचा उल्लेख आला की, ते इथल्या माणसांच्या आठवणी आवर्जून सांगायचे. शेताच्या बांधावर, गावच्या गल्लीमध्ये किंवा एखाद्या घराच्या अंगणात रंगलेल्या गप्पांमध्ये ते सहज रमून जायचे. प्रसिद्ध अभिनेता म्हणून नव्हे, तर त्या गावातला एक आपलाच माणूस म्हणून ते लोकांमध्ये मिसळायचे.
‘नटसम्राट’च्या चित्रीकरणाच्या काळात कोल्हापूरच्या मातीतील साधेपणा, माणुसकी आणि रांगडे जगणे नानांनी जवळून अनुभवले. त्यामुळे ‘नटसम्राट’च्या आठवणींमध्ये कोल्हापूर आणि कोल्हापूरच्या आठवणींमध्ये नाना असे एक अतूट नाते निर्माण झाले. 'नटसम्राट' चित्रपटाच्या एका दृश्यात नाना पाटेकर आणि विक्रम गोखले.
कायमचे घर करून गेले...
आज नाना पाटेकर यांच्या निधनाने त्यांच्या या आठवणी कोल्हापूरकरांच्या मनात पुन्हा जाग्या झाल्या आहेत. नटसम्राटच्या भूमिकेतून त्यांनी एका कलाकाराचे दुःख जगाला दाखवले; पण कोल्हापूरने त्यांना माणसांच्या जगण्यातील अस्सलपणा दाखवला. सहा महिन्यांच्या वास्तव्याने नाना कोल्हापूरच्या मातीशी जोडले गेले आणि कोल्हापूरच्या माणसांच्या मनात कायमचे घर करून गेले.