lifestyle health minister piyush goyal called gold of ladakh know what is sea buckthorn popular -nutritional value
पुढारी ऑनलाईन : केंद्रीय मंत्री पीयूष गोयल यांनी नुकताच सोशल मीडियावर एक व्हिडिओ शेअर करत एका खास फळाचा उल्लेख केला आहे. या फळामध्ये लिंबाच्या तुलनेत दहापट अधिक व्हिटॅमिन सी असल्याचा दावा केला जातो. जाणून घेऊया सी बकथॉर्न म्हणजे नेमके काय आणि त्याच्या गुणधर्मांची इतकी चर्चा का होत आहे.
सोने म्हटले की प्रत्येकाचे लक्ष लगेच त्याकडे वेधले जाते. मात्र, यावेळी चर्चा दागिन्यांच्या सोन्याची नसून खाण्यायोग्य असलेल्या एका खास फळाची आहे. केंद्रीय मंत्री पीयूष गोयल यांनी एका विशेष फळाला 'लडाखचे सोने' असे संबोधले आहे. या फळाचे नाव सी बकथॉर्न (Sea Buckthorn) असे आहे. हे फळ लडाखमधील उंच पर्वतीय भागात आढळते. या फळाला भौगोलिक मानांकन अर्थात जीआय टॅगही मिळाला आहे.
सी बकथॉर्नला सुपरफूड मानले जाते. थंड हवामान आणि उंच पर्वतीय प्रदेशात उगवणारे हे लहान आकाराचे, नारिंगी रंगाचे आणि चवीला आंबट असलेले बेरी प्रकारातील फळ आहे. आपल्या पौष्टिक गुणधर्मांमुळे हे फळ विशेष ओळखले जाते. यामध्ये व्हिटॅमिन सी, खनिजे, फॅटी ॲसिड्स आणि अँटिऑक्सिडंट घटक मोठ्या प्रमाणात आढळतात. इतर अनेक फळांच्या तुलनेत यामध्ये या पोषक घटकांचे प्रमाण अधिक असते.
सी बकथॉर्नला 'लडाखचे सोने' का म्हटले जाते?
लहान झुडपांवर उगवणारे हे फळ आशियासह युरोपमध्येही आढळते. नारिंगी रंगाचे हे छोटे फळ आंबट चवीसाठी ओळखले जाते. लडाखमधील नुब्रा खोऱ्यातील थंड आणि कोरड्या पर्वतीय भागात हे फळ आढळते. याला 'लेह बेरी' असेही म्हणतात. नारिंगी-पिवळसर रंगामुळे स्थानिक लोक या फळाला 'गोल्डन' असेही संबोधतात.
सी बकथॉर्नला २०२३ मध्ये भौगोलिक मानांकन अर्थात जीआय टॅग मिळाला आहे. या फळामध्ये अनेक पोषक गुणधर्म असल्यामुळे ते आरोग्यासाठी फायदेशीर मानले जाते. तसेच अन्नप्रक्रिया उद्योग आणि त्वचेची काळजी घेण्यासाठी तयार करण्यात येणाऱ्या उत्पादनांमध्येही त्याचा वापर केला जातो.
लिंबापेक्षा १० पट अधिक व्हिटॅमिन सी असल्याचा दावा
सी बकथॉर्नमध्ये लिंबाच्या तुलनेत दहापट अधिक व्हिटॅमिन सी असल्याचा दावा केला जातो. एका अभ्यासानुसार, १०० ग्रॅम सी बकथॉर्नमध्ये सुमारे २७५ मिलिग्रॅम व्हिटॅमिन सी आढळते. मात्र, या फळातील व्हिटॅमिन सीचे प्रमाण ते कोणत्या भागात उगवले आहे आणि त्याची जात कोणती आहे, यावर अवलंबून असते. त्याचप्रमाणे लिंबातील व्हिटॅमिन सीचे प्रमाणही त्याच्या जातीवर आणि गुणवत्तेवर अवलंबून असते. त्यामुळे दोन्ही फळांमधील व्हिटॅमिन सीची तुलना करताना या गोष्टी विचारात घेणे आवश्यक आहे. मग सी बकथॉर्नला सुपरफ्रूट का मानले जाते, ते जाणून घेऊया.
विविध जीवनसत्त्वांनी समृद्ध आहे सी बकथॉर्न
सी बकथॉर्नमध्ये केवळ व्हिटॅमिन सीच नाही, तर इतर अनेक जीवनसत्त्वेही आढळतात. यामध्ये व्हिटॅमिन ई, कॅरोटिनॉइड्स आणि बी समूहातील विविध जीवनसत्त्वांचा समावेश असतो. कॅरोटिनॉइड्समधील काही घटकांचे शरीरात व्हिटॅमिन एमध्ये रूपांतर होते. त्यामुळे सी बकथॉर्नला जीवनसत्त्वांनी समृद्ध असलेले फळ मानले जाते.
अँटिऑक्सिडंट घटकांचेही भरपूर प्रमाण
सी बकथॉर्नमध्ये फिनॉलिक संयुगे, फ्लेव्होनॉइड्स आणि कॅरोटिनॉइड्स यांसारखे घटक आढळतात. या घटकांमध्ये अँटिऑक्सिडंट गुणधर्म असतात. या फळामध्ये मोठ्या प्रमाणात अँटिऑक्सिडंट घटक असल्यामुळे संशोधक त्याचा कार्यात्मक अन्नपदार्थ (फंक्शनल फूड) म्हणून वापर करण्याबाबत अभ्यास करत आहेत.
सी बकथॉर्नमध्ये असतात आरोग्यदायी फॅटी ॲसिड्स
अभ्यासानुसार, सी बकथॉर्नमध्ये विविध प्रकारची फॅटी ॲसिड्स आढळतात. या फळाच्या बिया आणि गरामध्ये वेगवेगळ्या प्रकारची तेले असतात. त्यामध्ये असंतृप्त फॅटी ॲसिड्सचा समावेश असतो. त्यामुळे सी बकथॉर्नचा वापर विविध खाद्यपदार्थ, तेल आणि त्वचेची काळजी घेण्यासाठी तयार करण्यात येणाऱ्या उत्पादनांमध्ये केला जातो.
सी बकथॉर्नचे सेवन कसे करावे?
सी बकथॉर्नमध्ये भरपूर पोषक घटक असले, तरी हे फळ थेट खाणे अनेकांना सोपे वाटत नाही. कारण त्याची चव अत्यंत आंबट असते. लडाखमधील स्थानिक लोक या फळापासून जॅम, ज्यूस, सिरप आणि कॉन्सन्ट्रेट तयार करून साठवून ठेवतात. त्यानंतर विविध खाद्यपदार्थांमध्ये त्यांचा वापर केला जातो. यामुळे फळाचा आंबटपणा संतुलित होतो आणि त्याचे सेवन करणे सोपे जाते.