garud puran antim sanskar niyam can son in law perform last rites of father in law
पुढारी ऑनलाईन : गरुड पुराण : अंत्यसंस्कार हा एक धार्मिक विधी असला, तरी त्याहूनही महत्त्वाचे म्हणजे मृत व्यक्तीबद्दलचा आदर, भावना आणि खरी श्रद्धा. काळानुसार परंपरा बदलत आहेत. त्यामुळे त्या समजून घेऊन संवेदनशीलतेने पाळणे गरजेचे आहे. अशा परिस्थितीत जावई आपल्या सासऱ्यांचे अंत्यसंस्कार करू शकतो का, याबाबत गरुड पुराणात काय म्हटले आहे, ते जाणून घेऊया.
हिंदू धर्मात आणि गरुड पुराणात अंत्यसंस्काराला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. योग्य विधी-विधानांनुसार अंत्यसंस्कार केल्यास मृतात्म्यास शांती मिळते, अशी श्रद्धा आहे. मात्र, जावई अंत्यसंस्कार करू शकतो का, हा प्रश्न अनेकदा उपस्थित केला जातो.
अंत्यसंस्काराचा पारंपरिक नियम
गरुड पुराणानुसार, अंत्यसंस्कार करण्याचा अधिकार सामान्यतः मृत व्यक्तीच्या सर्वात जवळच्या पुरुष नातेवाईकांना दिला जातो. यात प्रामुख्याने मुलगा, नातू किंवा भाऊ यांचा समावेश होतो. पूर्वीच्या काळात केवळ मुलालाच मुखाग्नी देण्याचा अधिकार मानला जात असे. त्या वेळी मुलींनाही हा अधिकार दिला जात नव्हता.
जावयाबाबत काय सांगितले आहे?
गरुड पुराणानुसार, पारंपरिक मान्यतांनुसार जावयाला सासऱ्यांचे अंत्यसंस्कार करण्याचा अधिकार दिलेला नाही. यामागे सामाजिक आणि गोत्राशी संबंधित मान्यता कारणीभूत मानल्या जातात. हिंदू परंपरेनुसार विवाहानंतर मुलगी पतीच्या कुलात आणि गोत्रात प्रवेश करते. त्यामुळे जावयाला मृत व्यक्तीच्या मूळ कुटुंबाचा सदस्य मानले जात नव्हते आणि त्याला या धार्मिक कर्तव्यापासून दूर ठेवले जात असे.
जावई अंत्यसंस्कार करू शकतो का?
आजच्या काळात अनेक सामाजिक परंपरा बदलत आहेत. जर मृत व्यक्तीचा मुलगा किंवा इतर जवळचे नातेवाईक उपलब्ध नसतील, तर अनेक कुटुंबांमध्ये आणि समाजांमध्ये जावयाला अंत्यसंस्कार करण्याची परवानगी दिली जाते. हा निर्णय संबंधित कुटुंबाच्या परंपरा, श्रद्धा आणि विचारांवर अवलंबून असतो.
मुलींना पूर्वी अधिकार का नव्हता?
गरुड पुराणातील पारंपरिक समजुतीनुसार, महिलांचा स्वभाव कोमल असल्यामुळे अंत्यसंस्कारासारख्या भावनिकदृष्ट्या कठीण विधींना त्या सामोरे जाणे अवघड ठरू शकते, असे मानले जात होते. मात्र, काळानुसार ही विचारसरणी बदलली आहे. आज अनेक मुली स्वतः आपल्या आई-वडिलांचे अंत्यसंस्कार करून आपली जबाबदारी पार पाडताना दिसतात.
बदलता काळ आणि नवी विचारसरणी
आजच्या समाजात मुलीही आई-वडिलांची जबाबदारी समर्थपणे पार पाडत आहेत. अनेक कुटुंबांमध्ये जावईही मुलाप्रमाणेच कुटुंबातील सदस्याची भूमिका निभावत असतो. त्यामुळे अशा पारंपरिक नियमांकडे आजच्या सामाजिक वास्तवाच्या दृष्टीने नव्याने पाहण्याची गरज असल्याचे अनेकांचे मत आहे.
टीप : गरुड पुराण आणि धर्मशास्त्रांबाबत विविध परंपरा, भाष्ये आणि प्रादेशिक प्रथा आढळतात. प्रत्यक्ष धार्मिक आचरण अनेकदा कुटुंबाची परंपरा, स्थानिक रूढी आणि संबंधित धर्मगुरूंच्या मार्गदर्शनानुसार ठरते.