वैयक्तिक संगणकांच्या विकासात आतापर्यंत वेगवान प्रोसेसर, अधिक मेमरी, चांगले ग्राफिक्स आणि मोठी साठवण क्षमता यांना प्राधान्य मिळत आले; मात्र कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वाढत्या वापरामुळे संगणकाची भूमिकाच बदलू लागली आहे. एआयची अनेक कामे आजही दूरच्या डेटा सेंटरमधील सर्व्हरवर केली जातात. वापरकर्त्याने दिलेली माहिती इंटरनेटमार्फत सर्व्हरकडे जाते, तेथे तिच्यावर प्रक्रिया होते आणि उत्तर परत येते. याच्या जोडीला आता एआयची काही कामे थेट वापरकर्त्याच्या संगणकावर करण्याची दिशा अधिक ठळक होत आहे. अॅपलनेही नव्या मॅक मिनीमध्ये स्थानिक पातळीवर एआय प्रारूपे चालवणे आणि एआय एजंटद्वारे काही दैनंदिन कामांचे स्वयंचलन करणे यावर भर दिला आहे. कंपनीने २५ ऑगस्ट २०२६ रोजी जाहीर केलेल्या नव्या मॅक मिनीमध्ये एम६ आणि एम५ प्रो हे २ पर्याय दिले असून त्याची विक्री २२ सप्टेंबरपासून सुरू होणार आहे.
नव्या मॅक मिनीचे महत्त्व केवळ त्यात अधिक वेगवान चिप बसवण्यात आले आहे एवढ्यापुरते नाही. अॅपलने या संगणकाचे स्थानच एआयकेंद्रित कामांच्या संदर्भात बदलण्याचा प्रयत्न केला आहे. कंपनीच्या मते एम६ असलेल्या मॅक मिनीमध्ये एम४च्या तुलनेत एआय कामगिरी ४ पटपर्यंत, ग्राफिक्स कामगिरी २ पटपर्यंत आणि सीपीयू कामगिरी ४० टक्क्यांपर्यंत अधिक असू शकते. हे सर्व आकडे अॅपलच्या स्वतःच्या चाचण्यांवर आधारित असल्याने त्यांना स्वतंत्ररीत्या सिद्ध झालेली सार्वत्रिक कामगिरी समजता कामा नये. ते कंपनीचे अधिकृत कार्यक्षमता-दावे आहेत.
एम६मध्ये १२ कोअर सीपीयू आणि १२ कोअर जीपीयू देण्यात आला आहे. यातील प्रत्येक जीपीयू कोअरमध्ये प्रथमच न्यूरल अॅक्सेलरेटर बसवण्यात आल्याचे अॅपलने म्हटले आहे. याशिवाय दुहेरी १६ कोअर न्यूरल इंजिन देण्यात आले असून ते मागील पिढीपेक्षा दोन पटपर्यंत वेगवान असल्याचा कंपनीचा दावा आहे. मूलभूत मॉडेलमध्ये १६ जीबी युनिफाईड मेमरी असून ती ३२ जीबीपर्यंत वाढवता येते. मेमरी बँडविड्थ १७० जीबी प्रतिसेकंदपर्यंत जाते.
ही रचना एआयसाठी का महत्त्वाची आहे, हे समजून घेणे आवश्यक आहे. सामान्य सीपीयू हा विविध प्रकारच्या सर्वसाधारण गणनांसाठी तयार केलेला असतो. जीपीयू एकाच वेळी मोठ्या प्रमाणात समांतर गणना करू शकतो. एआय प्रारूपांमध्ये अशा गणनांची वारंवार गरज भासते. न्यूरल अॅक्सेलरेटर आणि न्यूरल इंजिन ही त्यासाठी अधिक विशेषीकृत यंत्रणा आहेत. त्यामुळे आधुनिक संगणकात केवळ सीपीयू किती वेगवान आहे, हा एकमेव निकष राहिलेला नाही. एआयसाठी जीपीयू, न्यूरल यंत्रणा, मेमरी बँडविड्थ आणि उपलब्ध मेमरी यांची एकत्रित क्षमता महत्त्वाची होत आहे.
याच ठिकाणी ‘स्थानिक एआय’ ही संकल्पना पुढे येते. अॅपलने स्पष्टपणे म्हटले आहे की, नव्या मॅक मिनीवर छायाचित्रांवर एआय आधारित शैलीगत बदल करणे, स्थानिक एआय प्रारूपे चालवणे किंवा दैनंदिन कामांचे स्वयंचलन करणारे एआय एजंट तयार करणे शक्य आहे. ही माहिती कंपनीच्या अधिकृत प्रसिद्धिपत्रकात नमूद आहे. त्यामुळे मॅक मिनीचा एआयशी संबंध हा केवळ विश्लेषणात्मक अंदाज नाही. अॅपलने स्वतः या उत्पादनाला अशा वापरासाठी पुढे केले आहे.
‘एआय एजंट’ आणि सामान्य चॅटबॉट यांच्यात मूलभूत फरक आहे. साधा चॅटबॉट वापरकर्त्याच्या प्रश्नाला उत्तर देतो. एआय एजंटला मात्र एखादे उद्दिष्ट दिल्यानंतर त्यासाठी विविध टप्पे ओळखणे, उपलब्ध साधनांचा वापर करणे आणि ठरावीक मर्यादेत काम पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करणे शक्य असते. उदाहरणार्थ, माहिती शोधणे, फाईल्सचे वर्गीकरण करणे, काही नियमित प्रक्रिया स्वयंचलित करणे किंवा विकासकांसाठी कोडशी संबंधित कामे हाताळणे अशा उपयोगांसाठी एजंटिक एआयचा विकास सुरू आहे. अॅपलच्या विकासक परिषदेतही मॅकवर स्थानिक पातळीवर एआय एजंट चालवताना गोपनीयता, कमी विलंब आणि इंटरनेटशिवाय काही कामे करण्याच्या शक्यतांवर स्वतंत्र तांत्रिक सत्र घेण्यात आले आहे.
याचा एक महत्त्वाचा फायदा म्हणजे सर्व प्रक्रिया प्रत्येक वेळी बाहेरील सर्व्हरकडे पाठवण्याची गरज कमी होऊ शकते; मात्र याचा अर्थ क्लाऊड एआय संपणार असा नाही. मोठी एआय प्रारूपे, अतिशय गुंतागुंतीच्या गणना आणि मोठ्या प्रमाणातील माहिती प्रक्रिया करण्यासाठी डेटा सेंटरची गरज कायम राहणार आहे. स्थानिक संगणक आणि क्लाऊड यांचे मिश्र स्वरूप अधिक व्यावहारिक ठरण्याची शक्यता आहे. गोपनीय किंवा वारंवार होणारी काही कामे स्थानिक पातळीवर, तर अधिक शक्तिशाली प्रक्रिया क्लाऊडवर अशी विभागणी भविष्यात वाढू शकते. हा भाग तंत्रज्ञानाच्या विद्यमान दिशेवर आधारित विश्लेषण आहे. अॅपलने भविष्यातील संपूर्ण संगणकीय व्यवस्था अशीच असेल असा दावा केलेला नाही.
नव्या मॅक मिनीमध्ये कनेक्टिव्हिटीही सुधारण्यात आली आहे. एम६ आणि एम५ प्रो या दोन्ही आवृत्त्यांना वाय-फाय ७, ब्लूटूथ ६ आणि २.५ गिगाबिट इंटरनेटचा आधार आहे. एम६ मॉडेलच्या मागील बाजूस ३ थंडरबोल्ट ४ जोडण्या आहेत, तर एम५ प्रोमध्ये ३ थंडरबोल्ट ५ जोडण्या आहेत. एम५ प्रो मॉडेलमध्ये अनेक मॅक मिनी एकत्र जोडून मोठी एआय प्रारूपे स्थानिक पातळीवर चालवण्याची शक्यता अॅपलने नमूद केली आहे. एम५ प्रो आवृत्ती अधिक व्यावसायिक कामांसाठी ठेवण्यात आली आहे. त्यात १८-कोअरपर्यंत सीपीयू, २०-कोअरपर्यंत जीपीयू आणि ६४ जीबीपर्यंत युनिफाईड मेमरी उपलब्ध आहे. मेमरी बँडविड्थ ३०७ जीबी प्रतिसेकंदपर्यंत आहे. मोठी स्थानिक एआय प्रारूपे, त्रिमितीय रचना, व्हिडीओ प्रक्रिया आणि संशोधनासाठी मोठी माहिती संच हाताळण्याचा उपयोग कंपनीने अधोरेखित केला आहे.
परंतु, या तांत्रिक झेपेला किमतीची बाजू आहे. एम६ मॅक मिनीची अमेरिकेतील सुरुवातीची किंमत ८९९ डॉलर असून एम५ प्रो मॉडेलची किंमत १६९९ डॉलरपासून सुरू होते. रॉयटर्सनुसार नवीन मूलभूत मॉडेल मागील मॉडेलपेक्षा १०० डॉलर महाग आहे. मेमरी चिपच्या वाढत्या किमती आणि एआय डेटा सेंटरमधून आलेल्या मागणीचा दबाव हा या पार्श्वभूमीतील महत्त्वाचा घटक आहे. त्यामुळे एम४ वापरणार्या प्रत्येकाने ताबडतोब एम६कडे वळावे, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. नवीन मॉडेलमध्ये एआय कामगिरी आणि कनेक्टिव्हिटी सुधारली आहे; पण त्या सुधारणांचा प्रत्यक्ष उपयोग वापरकर्त्याच्या कामाच्या स्वरूपावर अवलंबून असेल. सामान्य कार्यालयीन कामे, संकेतस्थळांचा वापर किंवा हलके संपादन करणार्याला जुने मॉडेल पुरेसे ठरू शकते. मोठी स्थानिक एआय प्रारूपे, एजंटिक प्रक्रिया किंवा व्यावसायिक ग्राफिक्स वापरणार्यांसाठी नवीन हार्डवेअर अधिक महत्त्वाचे ठरू शकते. हा मूल्यांकनात्मक निष्कर्ष आहे. तो अॅपलचा अधिकृत दावा नाही.
एआय एजंटची संकल्पना जितकी आकर्षक आहे, तितकीच ती सावधगिरीकडे लक्ष वेधणारी आहे. एखाद्या एजंटला फाईल्स, ई-मेल, अनुप्रयोग किंवा संगणकातील इतर साधनांमध्ये प्रवेश दिल्यास त्याची उपयोगिता वाढू शकते. त्याच वेळी चुकीचा आदेश, चुकीची कृती किंवा सुरक्षेतील त्रुटीचा परिणामही गंभीर ठरू शकतो. त्यामुळे पुढील काळात संगणकाचा वेग हा एकमेव प्रश्न राहणार नाही. एआय एजंटला किती अधिकार द्यायचे, कोणत्या कृतीपूर्वी मानवी परवानगी आवश्यक असावी आणि त्याने केलेल्या कामाची नोंद कशी ठेवावी, हे तांत्रिक आणि नैतिक प्रश्नही केंद्रस्थानी येतील.
नवा मॅक मिनी म्हणूनच संगणकाच्या बदलत्या स्वरूपाचा एक संकेत आहे. तो स्वतः भविष्यातील संगणकाची अंतिम व्याख्या ठरवत नाही; मात्र एआय प्रक्रिया वापरकर्त्याच्या उपकरणावर आणण्याची दिशा अधिक स्पष्ट करतो. कालचा संगणक वापरकर्त्याने दिलेली आज्ञा पार पाडत होता. आजचा संगणक एआयच्या मदतीने माहिती समजून प्रतिसाद देत आहे. पुढील टप्प्यात काही संगणकीय कामे एजंटच्या स्वरूपात अधिक स्वयंचलित होऊ शकतात. मॅक मिनीच्या नव्या पिढीचे खरे महत्त्व हे वैयक्तिक संगणक आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांच्यातील अंतर कमी होत असल्याच्या व्यापक तांत्रिक बदलात आहे.