महेश कोळी, संगणक अभियंता
कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (एआय) लाटेवर स्वार होऊन जगातील सर्वात मौल्यवान कंपन्यांच्या यादीत स्थान मिळवणार्या एनव्हीडियाचे सर्वेसर्वा जेन्सन हुआंग यांनी सॉफ्टवेअर इंजिनिअरिंगच्या भविष्याबाबत केलेल्या विधानाने जगभरात खळबळ उडाली आहे. ‘आपल्या कंपनीतील अभियंत्यांनी कोडिंग करण्यासाठी आपला शून्य टक्के वेळ खर्च करावा, असे माझे ध्येय आहे’, असे विधान त्यांनी केले आहे.
जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रात सध्या एकाच नावाची आणि एकाच विधानाची चर्चा सर्वत्र ऐकायला मिळत आहे, ती म्हणजे एनव्हीडियाचे सर्वेसर्वा जेन्सन हुआंग. कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (एआय) लाटेवर स्वार होऊन जगातील सर्वात मौल्यवान कंपन्यांच्या यादीत स्थान मिळवणार्या एनव्हीडियाने आता सॉफ्टवेअर इंजिनिअरिंगच्या भविष्याबाबत एक अत्यंत धक्कादायक पण वास्तववादी भूमिका मांडली आहे. ‘आपल्या कंपनीतील अभियंत्यांनी कोडिंग करण्यासाठी आपला शून्य टक्के वेळ खर्च करावा, असे माझे ध्येय आहे’, असे विधान करून जेन्सन हुआंग यांनी जगभरातील लाखो सॉफ्टवेअर अभियंत्यांना विचार करायला भाग पाडले आहे. ‘नो प्रायर एआय’ या प्रसिद्ध पॉडकास्टमध्ये बोलताना त्यांनी मांडलेले विचार हे केवळ एका कंपनीचे धोरण नसून ते संपूर्ण माहिती-तंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी एका नव्या क्रांतीचे संकेत आहेत, असे मानले जात आहे.
कोडिंग ही केवळ एक प्रक्रिया
जेन्सन हुआंग यांच्या मते कोडिंग ही केवळ एक प्रक्रिया किंवा कार्य (टास्क) आहे. आजवर मानवी बुद्धिमत्तेचा मोठा हिस्सा हा प्रोग्रामिंगच्या तांत्रिक रचना म्हणजेच सिंटॅक्स लिहिण्यात खर्च होत होता; मात्र आता एआय इतके प्रगत झाले आहे की, हे काम ते मानवापेक्षा अधिक वेगाने आणि अचूकपणे करू शकते. एनव्हीडियामधील 100 टक्के सॉफ्टवेअर आणि चिप अभियंते आता कर्झर या एआय आधारित साधनांचा वापर करत आहेत. जेव्हा मशिन स्वतःहून कोड लिहू शकते तेव्हा मानवाने आपला मौल्यवान वेळ त्याच कामात खर्च करणे हा निव्वळ वेडेपणा आहे, असे हुआंग यांचे स्पष्ट मत आहे. त्यांनी यासंदर्भात व्यवस्थापकांना दिलेला इशाराही तितकाच कडक आहे. जे लोक एआयचा वापर कमी करण्याचा विचार करतात ते भविष्यातील संधींना मुकतील असे त्यांनी ठासून सांगितले आहे.
सॉफ्टवेअर अभियंत्यांचे भविष्य काय?
या विधानामुळे साहजिकच एक प्रश्न निर्माण होतो की, मग सॉफ्टवेअर अभियंत्यांचे भविष्य काय? हुआंग यांनी यावर अत्यंत सकारात्मक उत्तर दिले आहे. त्यांच्या मते कोडिंग करणे हा उद्देश (पर्पज) नसून समस्या सोडवणे, हा खरा उद्देश असायला हवा. जेव्हा अभियंते कोडिंगच्या जंजाळातून मुक्त होतील तेव्हाच ते खर्या अर्थाने जगातील जटिल आणि आजवर न सुटलेल्या समस्यांवर लक्ष केंद्रित करू शकतील. याचाच अर्थ असा की, भविष्यातील इंजिनिअर हा केवळ कोड लिहिणारा नसेल, तर तो एक ‘प्रॉब्लेम सॉल्व्हर’ किंवा ‘सिस्टीम डिझाईनर’ असेल. तंत्रज्ञानामुळे कामाचे स्वरूप बदलत आहे, हे मान्य करतानाच त्यांनी ही ग्वाही दिली की, मानवासाठी भविष्यात सोडवण्यासारखी अधिक आव्हानात्मक आणि भव्य उद्दिष्टे असतील.
मानवी भाषा हीच प्रोग्रामिंग लँग्वेज
सॉफ्टवेअर क्षेत्रातील हा बदल केवळ एनव्हीडियापुरता मर्यादित राहणार नाही. सिलिकॉन व्हॅलीमधील अनेक तज्ज्ञांचे असे मत आहे की, आगामी काळात कोडिंग ही भाषा राहिलेली नसेल. त्याऐवजी मानवी भाषा हीच प्रोग्रामिंगची सर्वात मोठी भाषा बनेल. आपण केवळ आपल्या भाषेत समस्या सांगितली की, एआय त्याचा कोड तयार करेल. अशा स्थितीत ज्यांच्याकडे सर्जनशील विचार करण्याची आणि कठीण समस्यांचे विश्लेषण करण्याची क्षमता आहे अशाच व्यक्तींना या क्षेत्रात मोठी संधी असेल. पारंपरिक शिक्षण पद्धतीत जे केवळ कोडिंग शिकवण्यावर भर दिला जातो, त्यात आता आमूलाग्र बदल करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
टीकाकारांचे म्हणणे काय?
दुसरीकडे टीकाकारांनी यावर काही शंकाही उपस्थित केल्या आहेत. कोडिंग पूर्णपणे एआयवर अवलंबून राहिले, तर मानवी नियंत्रणाचे काय? एखाद्या सॉफ्टवेअरमध्ये तांत्रिक बिघाड झाल्यास त्याचा मूळ गाभा समजणारे तज्ज्ञ शिल्लक राहतील का, या प्रश्नांची उत्तरे अजून शोधली जात आहेत; मात्र जेन्सन हुआंग यांचे हे विधान एका मोठ्या बदलाची नांदी आहे, यात शंका नाही. जगभरातील आयटी कंपन्या आता आपल्या कर्मचार्यांना एआय साधनांशी जुळवून घेण्याचे प्रशिक्षण देऊ लागल्या आहेत. ज्यांना या बदलाची जाणीव लवकर होईल तेच या शर्यतीत टिकून राहतील.
शेवटी हुआंग यांनी मांडलेला विचार हा तंत्रज्ञानाचा तिरस्कार करणारा नसून, तो मानवी बुद्धिमत्तेला अधिक उच्च स्तरावर नेणारा आहे. कोडिंगसारखी पुनरावृत्ती होणारी कामे यंत्रांकडे सोपवून मानवाने आपली कल्पकता आणि बुद्धिमत्ता नव्या शोधांसाठी वापरावी हाच यामागील मुख्य संदेश आहे. डिजिटल क्रांतीच्या या पुढच्या टप्प्यात केवळ तांत्रिक ज्ञान असून चालणार नाही, तर त्या ज्ञानाचा उपयोग जगाच्या भल्यासाठी कसा करता येईल, याची दूरद़ृष्टी असणे अधिक महत्त्वाचे ठरेल.
भारतीय आयटी क्षेत्रावर परिणाम
जेन्सन हुआंग यांनी मांडलेला ‘झिरो पर्सेंट कोडिंग’चा विचार भारतीय माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी एखाद्या भूकंपासारखा आहे. भारताची अर्थव्यवस्था मोठ्या प्रमाणावर आयटी सेवांवर अवलंबून आहे आणि जगभरातील कंपन्यांना स्वस्तात कोडिंग करून देणे हा आजवर भारतीय कंपन्यांचा मुख्य व्यवसाय राहिला आहे; मात्र आता खुद्द तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गजच कोडिंगचे महत्त्व संपल्याचे सांगत असल्याने भारतीय टीसीएस, इन्फोसिस आणि विप्रोसारख्या कंपन्यांसमोर मोठे प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहे.
पारंपरिक व्यवसायाला फटका भारतीय आयटी क्षेत्रातील लाखो तरुण हे प्रामुख्याने जावा, पायथन किंवा सी प्लस प्लस यांसारख्या भाषांमध्ये कोडिंग करण्याचे काम करतात. ‘कर्झर’सारखी एआय साधने 100 टक्के अचूक कोडिंग करू लागली, तर पाश्चात्त्य कंपन्यांना या कामासाठी भारताकडे येण्याची गरज उरणार नाही. यामुळे ‘लो-लेव्हल’ कोडिंगवर आधारित असलेल्या हजारो नोकर्यांवर टांगती तलवार निर्माण होणार आहे. आजवर ज्या कामासाठी 10 अभियंत्यांची गरज लागायची ते काम आता एकच अभियंता एआयच्या मदतीने करू शकेल. परिणामी, कर्मचारी कपात किंवा नवीन भरतीमध्ये मोठी घट होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
कौशल्य विकासाचे मोठे आव्हान
भारतीय शिक्षण पद्धती आजही विद्यार्थ्यांना कोडिंगच्या तांत्रिक रचना म्हणजेच सिंटॅक्स पाठ करण्यावर भर देते; मात्र हुआंग यांनी स्पष्ट केल्याप्रमाणे भविष्यात मानवी भाषा हीच प्रोग्रामिंगची भाषा असेल. म्हणजेच एखाद्या समस्येचे तर्कशुद्ध विश्लेषण करणे आणि ती सोडवण्यासाठी एआयला योग्य सूचना देणे म्हणजेच प्रॉम्प्ट इंजिनिअरिंग करणे हे सर्वात मोठे कौशल्य ठरेल. भारतीय अभियंत्यांना आता केवळ ‘कोडर’ राहून चालणार नाही, तर त्यांना ‘सॉफ्टवेअर आर्किटेक्ट’ बनावे लागेल. ज्यांना व्यवसायाची गरज समजून घेऊन तंत्रज्ञानाचा आराखडा आखता येतो अशाच व्यक्तींना या नवीन युगात मागणी असेल.
सुवर्णसंधीची दुसरी बाजू
या संकटातच भारतासाठी एक सुवर्णसंधीही दडलेली आहे. कोडिंगचा खर्च कमी झाल्यामुळे भारतीय स्टार्ट-अप्सना आता कमी भांडवलात जागतिक दर्जाची उत्पादने तयार करता येतील. भारताकडे तरुणांची मोठी संख्या असून त्यांनी एआय साधनांचा प्रभावी वापर आत्मसात केला, तर भारत जगाची ‘कोडिंग फॅक्टरी’ राहण्याऐवजी ‘एआय इनोव्हेशन हब’ बनू शकतो. भारतीय कंपन्या आता केवळ सेवा पुरवण्यापुरत्या मर्यादित न राहता स्वतःची आयपी तयार करण्यावर भर देऊ शकतात. जेन्सन हुआंग यांनी म्हटल्याप्रमाणे समस्या सोडवणे हाच खरा उद्देश असेल, तर भारतीय बुद्धिमत्ता या क्षेत्रात जागतिक नेतृत्व करू शकते.
कात टाकण्याची गरज
थोडक्यात सांगायचे, तर भारतीय आयटी क्षेत्राला आता आपली कात टाकावी लागेल. जुन्या पद्धतीचे कोडिंग आता इतिहासजमा होत असून एआय हे शत्रू नसून सोबती असल्याचे मान्य करावे लागेल. जेन्सन हुआंग यांचा इशारा हा केवळ एनव्हीडियापुरता मर्यादित नसून तो संपूर्ण जगाला दिलेला एक सूचक संदेश आहे. या बदलाचा स्वीकार करणार्या कंपन्या आणि अभियंतेच या स्पर्धेत टिकून राहतील आणि प्रगती करतील. डिजिटल क्रांतीच्या या पुढच्या टप्प्यात केवळ तांत्रिक माहिती असून चालणार नाही, तर बदलत्या वार्याची दिशा ओळखून स्वतःला सिद्ध करणे अधिक महत्त्वाचे ठरेल.