आशिष जोशी
नोकरी बदलल्यानंतर किंवा आर्थिक अडचण निर्माण झाल्यानंतर अनेक कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधीतील पैसे काढण्याचा विचार करतात. मात्र, पाच वर्षांची पात्र सलग सेवा पूर्ण होण्यापूर्वी पीएफची रक्कम काढल्यास कर आणि टीडीएसचे नियम लागू होऊ शकतात. आता या प्रक्रियेत महत्त्वाचा बदल झाला आहे.
१ एप्रिल २०२६ पासून पात्र प्रकरणांत टीडीएस न कापण्याची घोषणा करण्यासाठी पूर्वीच्या फॉर्म १५जी आणि १५एच ऐवजी ‘फॉर्म १२१’ वापरला जात आहे.
पीएफमधील रक्कम करमुक्त मिळण्यासाठी सलग पात्र सेवेचा कालावधी महत्त्वाचा असतो. सामान्यतः पाच वर्षांची पात्र सेवा पूर्ण झाल्यानंतरच्या पीएफ पैसे काढण्यावर करसवलतीचे नियम लागू होतात. पाच वर्षांपूर्वी रक्कम काढल्यास मात्र परिस्थितीनुसार करदायित्व निर्माण होऊ शकते. विशिष्ट मर्यादेपेक्षा अधिक रक्कम काढताना टीडीएसही कापला जाऊ शकतो. सध्या संबंधित अटी लागू असल्यास ५० हजार रुपयांपेक्षा अधिक रक्कम काढताना टीडीएसचा प्रश्न निर्माण होतो. पॅन उपलब्ध असल्यास सामान्यतः १० टक्के टीडीएसचा नियम लागू होऊ शकतो. मात्र, सर्व पैसे काढण्यांवर हा नियम सारखाच लागू होत नाही.
एखाद्या व्यक्तीचे एकूण करदायित्व शून्य असेल आणि ती संबंधित घोषणापत्र देण्यास पात्र असेल, तर फॉर्म १२१ सादर करून निर्धारित उत्पन्नावरील टीडीएस न कापण्याची विनंती करता येते. समजा, नोकरी सोडल्यानंतर एका व्यक्तीने ८० हजार रुपये पीएफ काढण्याचा अर्ज केला. तिची पात्र सेवा पाच वर्षांपेक्षा कमी आहे. अशावेळी करकपातीचे नियम तपासावे लागतील. संबंधित व्यक्ती फॉर्म १२१ देण्यास पात्र असल्यास टीडीएस टाळण्याचा पर्याय उपलब्ध होऊ शकतो. मात्र, टीडीएस न कापणे आणि रक्कम करमुक्त असणे या वेगळ्या बाबी आहेत. अंतिम करदायित्व संबंधित वर्षातील एकूण उत्पन्न आणि लागू करनियमांनुसार निश्चित होते.
युनिव्हर्सल अकाउंट नंबर अर्थात यूएएन, पॅन, आधार आणि बँक खात्याची माहिती अद्ययावत असावी. पीएफमधील पात्र सेवा किती झाली, काढण्यात येणार्‍या रकमेवर कर लागू होतो का आणि फॉर्म १२१ देण्याची पात्रता आहे का, हेही तपासावे. पीएफ ही निवृत्तीसाठी दीर्घकाळ साठविलेली बचत आहे. नोकरी बदलली म्हणून संपूर्ण रक्कम काढण्याऐवजी हस्तांतरण आणि पैसे काढणे या दोन्ही पर्यायांचे कर व आर्थिक परिणाम समजून निर्णय घ्यावा.
एका नोकरीतून दुसर्‍या नोकरीत गेल्यानंतर पीएफ काढण्याऐवजी खाते हस्तांतरित करणे अनेकदा फायदेशीर ठरते. पात्र सेवेची सातत्यपूर्ण गणना, निवृत्तीसाठीची बचत आणि करसंबंधी परिणाम यांचा विचार करणे आवश्यक आहे. अर्थात, आर्थिक अडचणीमुळे पैसे काढण्याची गरज असेल तर पात्रतेनुसार उपलब्ध असलेले आंशिक पैसे काढण्याचे पर्यायही तपासावेत. सर्व प्रकारच्या पीएफ पैसे काढण्यांवर एकसारखे करनियम नसतात.