Sebi introduced new category of mutual funds Life Cycle Fund
मुंबई : भारतीय भांडवली बाजार नियामक संस्था 'सेबी'ने (SEBI) गुंतवणूकदारांच्या दीर्घकालीन आर्थिक हितासाठी एक क्रांतिकारी पाऊल उचलले आहे. २६ फेब्रुवारी २०२६ रोजी जारी केलेल्या नवीन परिपत्रकानुसार, म्युच्युअल फंड क्षेत्रात आता 'लाइफ सायकल फंड' (Life Cycle Fund) नावाची एक नवीन श्रेणी दाखल होणार आहे. ही योजना केवळ गुंतवणुकीची संधी नसून, गुंतवणूकदाराच्या बदलत्या गरजा आणि जोखीम घेण्याची क्षमता यांचा मेळ घालणारी एक शास्त्रीय गुंतवणूक प्रणाली आहे.
लाइफ सायकल फंडचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे 'डायनॅमिक' किंवा गतिशील असणे. सामान्यतः गुंतवणूकदार सुरुवातीला आक्रमक गुंतवणूक करतात, मात्र कालांतराने उद्दिष्ट जवळ आल्यावर ती गुंतवणूक सुरक्षित ठिकाणी वळवणे त्यांना अनेकदा जमत नाही. याच समस्येवर हा फंड जालीम उपाय ठरणार आहे. या योजनेत मालमत्ता वाटपाची (Asset Allocation) रणनीती आधीच निश्चित केलेली असते. जेव्हा गुंतवणूकदाराचे वय कमी असते किंवा उद्दिष्टासाठी बराच काळ शिल्लक असतो, तेव्हा हा फंड समभागांमध्ये (Equity) अधिक गुंतवणूक करतो. मात्र, जशी परिपक्वतेची तारीख (Maturity Date) जवळ येते, तसा हा फंड आपोआपच आपली गुंतवणूक सुरक्षित कर्जरोख्यांकडे (Debt) वळवतो. यामुळे बाजार कोसळल्यास गुंतवणूकदाराच्या जमा पुंजीला धक्का बसण्याची भीती कमी होते.
सेबीने या फंडाला शेअर्स, गोल्ड ईटीएफ, सिल्व्हर ईटीएफ, इन्विट्स (InvITs) आणि कमोडिटी डेरिव्हेटिव्ह्ज अशा विविध मालमत्ता प्रकारांमध्ये गुंतवणूक करण्याची मुभा दिली आहे. या वैविध्यीकरणामुळे गुंतवणूकदाराला केवळ एकाच क्षेत्रातील चढ-उतारांचा फटका बसत नाही. या योजनेचा कालावधी किमान ५ ते कमाल ३० वर्षांपर्यंत असून फंड हाऊसेस ५ वर्षांच्या पटीत या योजना सादर करू शकणार आहेत. यामुळे निवृत्तीचे नियोजन करणाऱ्या ३० वर्षांच्या तरुणापासून ते मुलांच्या उच्च शिक्षणासाठी बचत करणाऱ्या पालकांपर्यंत सर्वांसाठी स्वतंत्र पर्याय उपलब्ध होतील.
गुंतवणूकदारांनी मध्येच पैसे काढून स्वतःचे आर्थिक नुकसान करू नये, यासाठी सेबीने 'ग्रेडेड एक्झिट लोड'ची कडक अंमलबजावणी केली आहे. पहिल्या तीन वर्षांत पैसे काढल्यास १ ते ३ टक्क्यांपर्यंत दंड आकारला जाणार आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांना दीर्घकाळ टिकून राहण्यासाठी प्रोत्साहन मिळेल. तसेच, जुन्या 'सॉल्यूशन ओरिएंटेड' फंडांच्या जागी आता हे फंड अधिक पारदर्शक आणि लवचिक पर्याय म्हणून समोर येतील. परिपक्वतेच्या एक वर्ष आधी या फंडाचे विलीनीकरण जवळच्या कालावधीतील दुसऱ्या फंडात करण्याची तरतूद करून सेबीने गुंतवणूकदारांच्या सोयीचाही विचार केला आहे.
गुंतवणूकदारांना संभ्रम होऊ नये म्हणून या फंडांच्या नावासोबतच त्यांच्या परिपक्वतेचे वर्ष जोडणे अनिवार्य करण्यात आले आहे. 'लाइफ सायकल फंड २०४०' किंवा '२०५०' अशा नावामुळे गुंतवणूकदाराला नेमक्या कोणत्या वर्षासाठी तो बचत करत आहे, याची स्पष्ट जाणीव राहील. थोडक्यात सांगायचे तर, सेबीने सादर केलेली ही नवीन श्रेणी भारतीय म्युच्युअल फंड उद्योगाला अधिक प्रगल्भ बनवणारी असून, सामान्य माणसाच्या 'गुंतवणूक करा आणि विसरून जा' (Invest and Forget) या मानसिकतेला एक सुरक्षित आणि फायदेशीर वळण देणारी ठरेल.