राधिका बिवलकर
अनेकांच्या पाकिटात दोन-तीन क्रेडिट कार्डे असतात. काही कार्डे नियमित वापरली जातात, तर काही वर्षानुवर्षे पडून असतात. वापरात नसलेले कार्ड बंद केले तर आर्थिक शिस्त लागेल, असा विचार स्वाभाविक आहे. मात्र, कार्ड बंद केल्यामुळे उपलब्ध एकूण कर्जमर्यादा कमी होऊन पतमानांकनावर परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः गृहकर्ज किंवा वाहनकर्ज घेण्याच्या तयारीत असलेल्या व्यक्तींनी हा निर्णय विचारपूर्वक घ्यावा.
कर्जमर्यादेचे गणित समजून घ्या
समजा, एखाद्या व्यक्तीकडे प्रत्येकी १ लाख रुपयांची मर्यादा असलेली दोन क्रेडिट कार्डे आहेत. दोन्ही कार्डांची मिळून एकूण कर्जमर्यादा २ लाख रुपये आहे. त्यापैकी ४० हजार रुपये वापरले आहेत. अशावेळी क्रेडिट वापराचे प्रमाण २० टक्के राहते. याला ‘क्रेडिट युटिलायझेशन रेशो’ म्हणतात.
आता त्या व्यक्तीने एक कार्ड बंद केले आणि उर्वरित कार्डावरील ४० हजार रुपयांची थकबाकी कायम राहिली, तर उपलब्ध मर्यादा १ लाख रुपयांवर येईल. परिणामी, क्रेडिट वापराचे प्रमाण ४० टक्क्यांपर्यंत वाढेल. पतमानांकनाच्या गणनेत क्रेडिट वापराचे प्रमाण महत्त्वाचे असल्यामुळे अशा बदलाचा स्कोअरवर परिणाम होऊ शकतो. मात्र, प्रत्येक व्यक्तीचा स्कोअर ठरावीक अंकांनी कमी होईल, असे निश्चित सांगता येत नाही.
जुने कार्ड बंद करताना काळजी
एखादे क्रेडिट कार्ड अनेक वर्षांपासून वापरात असेल आणि त्यावरील हप्ते किंवा बिले नियमित भरली जात असतील, तर त्या कार्डाशी संबंधित पतइतिहास उपयुक्त ठरू शकतो. जुने कार्ड बंद केल्यानंतर पतइतिहासाच्या नोंदी लगेच नाहीशा होत नाहीत. तरीही उपलब्ध कर्जमर्यादा आणि इतर घटकांतील बदलामुळे पतमानांकनावर परिणाम होण्याची शक्यता असते. विशेषतः नवीन गृहकर्जासाठी अर्ज करण्याच्या काही महिने आधी मोठे बदल करणे टाळण्याचा विचार करता येईल.
वार्षिक शुल्काचाही हिशेब करा
प्रत्येक कार्ड सुरू ठेवणे फायद्याचे असतेच असे नाही. काही कार्डांवर वार्षिक शुल्क असते. काहींवर ठरावीक खर्च केल्यासच शुल्कमाफी मिळते. वापर नसतानाही वार्षिक शुल्क भरावे लागत असेल, तर कार्ड बंद करणे आर्थिकदृष्ट्या योग्य ठरू शकते. कार्डवरील रिवॉर्ड पॉइंट्स, कॅशबॅक, ईएमआय व्यवहार आणि ऑटो-डेबिट सुविधा आधी तपासाव्यात. कार्ड बंद करण्यापूर्वी संपूर्ण थकबाकी भरावी आणि बँकेकडून कार्ड बंद झाल्याची पुष्टी घ्यावी.
कार्ड सुरू ठेवायचे की बंद करायचे?
वापरात नसलेल्या कार्डावर वार्षिक शुल्क नाही, कर्जमर्यादा चांगली आहे आणि खर्चावर नियंत्रण ठेवता येते, तर ते सुरू ठेवण्याचा विचार करता येईल. मात्र, अनेक कार्डांमुळे अनावश्यक खरेदी वाढत असेल, शुल्काचा बोजा पडत असेल किंवा व्यवहारांचे व्यवस्थापन कठीण होत असेल, तर कार्डांची संख्या कमी करणे उपयुक्त ठरू शकते. क्रेडिट कार्डचा उपयोग किती खरेदी करता येते यावरून मोजण्याऐवजी बिल वेळेवर भरता येते का, व्याज टाळता येते का आणि उपलब्ध कर्जमर्यादा जबाबदारीने वापरली जाते का, या निकषांवर निर्णय घ्यावा.