Gen Z Investment
नवी दिल्ली : भारतीय शेअर बाजारात आता तरुणांचा दबदबा वाढत आहे. १९९७ ते २०१२ दरम्यान जन्मलेले 'जेन झेड' (Gen Z) गुंतवणूकदार आता केवळ बचतच नाही, तर स्मार्ट गुंतवणूकही करत आहेत. हे गुंतवणूकदार तंत्रज्ञानाचा आधार घेऊन म्युच्युअल फंड आणि इक्विटीमध्ये आपली पकड मजबूत करत आहेत. विशेष म्हणजे, हा बदल केवळ मेट्रो शहरांपुरता मर्यादित नसून, छोट्या शहरांतील तरुणही यात मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक करत आहेत.
आजच्या काळात तरुण गुंतवणूकदार पारंपारिक एजंट्सऐवजी डिजिटल प्लॅटफॉर्मला जास्त पसंती देत आहेत. आकडेवारीनुसार, ऑक्टोबर २०२५ मध्ये झालेल्या नवीन एसआयपी (SIP) नोंदणींपैकी ८ नोंदणी फिनटेक ॲप्सच्या माध्यमातून झाल्या आहेत. याशिवाय, एसआयपी कलेक्शन करणाऱ्या टॉप ५० संस्थांपैकी १४ संस्था केवळ फिनटेक प्लॅटफॉर्म आहेत. यावरून मोबाइल ॲपद्वारे गुंतवणूक करणे किती सोपे झाले आहे, हे स्पष्ट होते.
नॅशनल स्टॉक एक्सचेंजच्या (NSE) आकडेवारीनुसार, बाजारात तरुणांची संख्या वाढली आहे. मार्च २०१९ मध्ये ३० वर्षांपेक्षा कमी वयाचे गुंतवणूकदार केवळ २२.६% होते, जे आता वाढून सुमारे ३८% झाले आहेत. 'PhonePe Wealth' चा अहवालही हेच सांगतो. त्यांच्या म्युच्युअल फंड गुंतवणूकदारांपैकी सुमारे ४८% लोक ३० वर्षांपेक्षा कमी वयाचे आहेत.
जेन झेड गुंतवणूकदार जोखीम घेण्यापासून मागे हटत नाहीत. सुमारे ९५% तरुण गुंतवणूकदार त्यांच्या गुंतवणुकीच्या प्रवासाची सुरुवात इक्विटी म्युच्युअल फंडातून करतात. कोरोना महामारीनंतर बाजारात आलेल्या तेजीमुळे तरुणांचा आत्मविश्वास वाढला आहे. याच कारणामुळे ते आता इंडेक्स फंड आणि ईटीएफ (ETF) सारख्या दीर्घकालीन पर्यायांना जास्त पसंती देत आहेत.
गुंतवणुकीच्या बाबतीत तरुण गुंतवणूकदार एसआयपी (SIP) म्हणजेच दरमहा छोटी रक्कम जमा करण्याला सर्वोत्तम मानतात. CAMS च्या अहवालानुसार, ५७% जेन झेड गुंतवणूकदार एसआयपीचा मार्ग निवडतात. तर फोनपे वेल्थच्या प्लॅटफॉर्मवर हा आकडा ९०% पेक्षा जास्त आहे. एकदम मोठी रक्कम गुंतवण्यापेक्षा हप्त्यांमध्ये गुंतवणूक करणे त्यांना अधिक सुरक्षित वाटते.
गुंतवणूक केवळ मोठ्या शहरांपुरती मर्यादित आहे, असे समजणे चुकीचे ठरेल. 'Share.Market' च्या अभ्यासात असे दिसून आले आहे की, ८१% तरुण गुंतवणूकदार देशातील टॉप ३० शहरांच्या बाहेरील आहेत. यामध्ये जोधपूर, रायपूर आणि विशाखापट्टणम सारख्या शहरांचा समावेश आहे. हे तरुण स्वतः संशोधन करतात आणि 'डू-इट-युवरसेल्फ' मॉडेलवर विश्वास ठेवून कमी खर्चाचे गुंतवणूक पर्याय शोधत आहेत.