हिवाळा सुरू झाला की अनेकांना हाताच्या आणि पायाच्या बोटांमध्ये सूज येणे, ठणका जाणवणे, तसेच खाज आणि सौम्य वेदना जाणवणे ही समस्या त्रासदायक ठरते. विशेषत: थंड वाऱ्यामुळे रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात आणि त्या भागात रक्तपुरवठा कमी होतो. त्यामुळे त्वचा लालसर होणे, सूज येणे आणि बोटांमध्ये उष्णतेसारखी जळजळ निर्माण होऊ शकते.
अनेक जण अशावेळी आग, चूल किंवा हीटरला हात-पाय सरळ लावून लगेच उष्णता देण्याचा प्रयत्न करतात; पण हे उपाय शरीराला हानीकारक ठरू शकतात. योग्य पद्धतीनं आणि हळूहळू उब दिली तरच सूज कमी होते. यासाठी घरच्या घरी काही उपाय त्वरीत आराम देऊ शकतात.
थंडीत बोटांची सूज ही सामान्य समस्या असली तरी ती वारंवार होत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. सतत थंडीच्या संपर्कात राहणे, गरम कपड्यांचा कमी वापर, रक्ताभिसरण व्यवस्थित न होणे, काही वेळा थायरॉईड किंवा इतर आरोग्यविषयक समस्या हेही कारण ठरू शकतात. अशा वेळी तात्पुरते घरगुती उपाय उपयोगी ठरतात, पण समस्या वाढल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे गरजेचे असते.
सर्वात पहिले, थंडीत सुजलेल्या बोटांना अचानक जास्त उष्णता देऊ नका. अनेक जण हात-पाय चुलीला, स्टोव्हला किंवा हीटरला अगदी जवळ नेतात आणि त्वरित आराम मिळेल असा विचार करतात. पण लगेच तीव्र उष्णता दिल्याने रक्तवाहिन्या अधिक वेगाने फुगतात आणि त्यामुळे लालसरपणा व जळजळ वाढते. त्यामुळे हळूहळू उब देणारे उपायच योग्य मानले जातात.
पहिला उपाय म्हणजे कोमट पाण्याचा वापर
एका बशीमध्ये कोमट (जास्त गरम नाही) पाणी घेऊन त्यात हात किंवा पाय पाच-दहा मिनिटे ठेवावेत. यामुळे रक्ताभिसरण सुधारते आणि सूज हलकेच उतरू लागते. हा उपाय दिवसातून दोनदा केला तरी चांगला फरक जाणवतो.
दुसरा उपाय म्हणजे नारळ, मोहरी किंवा तीळ तेलाचा हलका मसाज
कोमट केलेल्या तेलाने बोटांवर आणि त्यांच्या सांध्याजवळ सौम्य मसाज केल्यास रक्तप्रवाह सुधारतो. मसाज करताना खूप दाब देऊ नये; हलक्या हाताने गोलाकार हालचाली कराव्यात. यामुळे वेदनामुक्ती जलद मिळते आणि जळजळही कमी होते.
तिसरा प्रभावी उपाय म्हणजे अॅलोवेरा जेल
थोडं थंडगार अॅलोवेरा जेल सूजलेल्या जागी लावलं की त्वचेला आराम मिळतो. त्यात असलेल्या नैसर्गिक घटकांमुळे लालसरपणा कमी होतो आणि त्वचा शांत होते.
चौथा घरगुती उपाय म्हणजे मीठाच्या पाण्याचा वापर
एका भांड्यात कोमट पाण्यात थोडं मीठ मिसळून त्यात हात-पाय बुडवल्यास सूज आणि वेदना कमी होण्यास मदत होते. मीठ शरीरातील दाह कमी करण्यास मदत करतं.
पाचवा उपाय म्हणजे गरम कपडे आणि योग्य हातमोजे
घराबाहेर जाताना गरम हातमोजे, मोजे आणि कानटोपी वापरल्यास थंड वाऱ्याचा थेट परिणाम कमी होतो. रात्री झोपताना गरम सॉक्स घातले तरी रक्ताभिसरण सुधारते.
जर सूज खूप वाढली असेल, बोटं निळसर दिसत असतील, सतत वेदना जाणवत असेल किंवा ही समस्या दरवर्षी गंभीर स्वरूपात होत असेल तर डॉक्टरांकडे जाणे आवश्यक आहे. काही वेळा ही समस्या चिलब्लेन्स, फ्रोस्टबाइट, किंवा रक्ताभिसरणातील गडबडीमुळेही होऊ शकते.
योग्य वेळी योग्य काळजी घेतली तर हिवाळ्यातील बोटांची सूज सहज कमी होते आणि दैनंदिन कामांमध्ये अडथळा येत नाही. हलके, सुरक्षित आणि घरगुती उपायांनी हे लक्षण त्वरित आटोक्यात आणता येते.