डॉ. मेघराज इंगळे
बद्धकोष्ठतेचा त्रास हा बर्याचदा केवळ आहार किंवा जीवनशैलीशी संबंधित असल्याचे समजून त्याकडे दुर्लक्ष केले जाते; मात्र तज्ज्ञांच्या मते थायरॉईडचे योग्य नियंत्रण न झाल्यास त्याचा थेट पचनसंस्थेवर परिणाम होऊन दीर्घकालीन बद्धकोष्ठतेची समस्या उद्भवू शकते.
हायपोथायरॉईडीझम (थायरॉईड संप्रेरकांची कमतरता) हा आज सर्वाधिक आढळणार्या हार्मोनल विकारांपैकी एक असून तो आतड्यांच्या हालचाली मंदावतो. हायपोथायरॉईडीझममध्ये शरीराचा एकूण चयापचय दर कमी होतो. थायरॉईड संप्रेरके आतड्यांच्या हालचाली नियंत्रित करतात. ही पातळी कमी झाली की, आतड्यांची गती मंदावते आणि बद्धकोष्ठता हे त्यातील सर्वात सामान्य व सातत्याने दिसणारे लक्षण आहे. बद्धकोष्ठतेच्या तपासणीत थायरॉईड चाचणीकडे अनेकदा दुर्लक्ष केले जाते.
थायरॉईड ग्रंथी शरीरातील चयापचय नियंत्रित करते आणि त्याचा थेट परिणाम गॅस्ट्रोइंटेस्टाईनल मार्गावर होतो. थायरॉईड संप्रेरके आतड्यांमधून अन्न पुढे ढकलणार्या स्नायूंच्या हालचाली नियंत्रित करतात. संप्रेरकांची पातळी कमी झाली की, या हालचाली मंदावतात आणि आतड्यांच्या सवयी अनियमित होतात.
* आठवड्यातून 3 पेक्षा कमी वेळा मलविसर्जन
* कोरडे व कठीण मल
* मलविसर्जन करताना वेदना व जास्त ताण
* पोटदुखी, पेटके, फुगणे
* मळमळ, अपूर्ण मलविसर्जनाची भावना
* अनेक प्रकरणांमध्ये बद्धकोष्ठता हे हायपोथायरॉईडीझमचे सुरुवातीचे किंवा दीर्घकाळ टिकणारे लक्षण असते.
बद्धकोष्ठतेला अनेकदा जीवनशैलीशी संबंधित समस्या मानली जाते. त्यामुळे हार्मोनल समस्यांचा विचार न करता फायबर सप्लिमेंटस् किंवा आहारातील बदलांद्वारे उपचार केले जातात. परिणामी, मूळ कारण असलेला हायपोथायरॉईडीझम मात्र लक्षात येत नाही आणि रुग्ण दीर्घकाळ त्रस्त राहतो.
तज्ज्ञांच्या मते, दीर्घकाळ चालणार्या किंवा उपचारांना प्रतिसाद न देणार्या बद्धकोष्ठतेत टीएसएच आणि फ्री टी4 या रक्त चाचण्या करून थायरॉईडचे मूल्यांकन करणे गरजेचे आहे. योग्य निदानानंतर थायरॉईडची औषधं आणि जीवनशैलीतील बदल केल्यास बद्धकोष्ठतेची समस्या दूर करता येऊ शकते.
बद्धकोष्ठता ही केवळ एक साधी पचनाची समस्या नसून ती थायरॉईडच्या समस्येचा इशाराही असू शकते. त्यामुळे बद्धकोष्ठता दीर्घकाळ टिकून राहिल्यास किंवा नेहमीच्या उपचारांनी ती बरी होत नसेल, तर थायरॉईड तपासणी करून घेणे गरजेचे आहे. वेळेवर निदान आणि योग्य उपचारांनी पचनसंस्था व संपूर्ण आरोग्य सुधारता येऊ शकते.