पुढारी वृत्तसेवा
वेळ पाहण्यासाठी घड्याळ वापरणे आणि स्मार्टफोनमध्ये घड्याळ पाहणे, या दोन्ही सवयींमागे वेगळे मानसशास्त्र असते.
मानसशास्त्रज्ञ रिचर्ड ए. ब्लॉक आणि रोनाल्ड पी. ग्रुबर यांच्या अभ्यासानुसार, आपण वेळ कशी अनुभवतो, यात आपले लक्ष आणि आठवण खूप महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
घड्याळातील काटे सर्वांसाठी सारखेच फिरतात, पण जुन्या अनुभवांमुळे मेंदूला वेळेचा अंदाज वेगळा येतो, असे संशोधक विल्यम मॅथ्यूज व वॉरेन मेक स्पष्ट करतात.
रिचर्ड ए. ब्लॉक आणि रोनाल्ड पी. ग्रुबर यांच्या अभ्यासानुसार, लक्ष विचलित झाले की वेळेचे भान सुटते.
मानसशास्त्रातील 'अटेंशनल-गेट मॉडेल'नुसार, तुमचं लक्ष वेळेकडे असते तेव्हा वेळ हळू गेल्यासारखा वाटतो, पण फोनमध्ये गुंतल्यावर वेळेचा पत्ताही लागत नाही.
२०२६ मधील संशोधनानुसार, स्मार्टफोनच्या या सवयीमुळे आपल्या वेळेचे नियोजन आणि रोजचे वर्तन पूर्णपणे बदलून गेले आहे.
घड्याळ घालणाऱ्याला सतत वेळ दिसतो, तर फोनवर वेळ पाहताना तो टप्प्याटप्प्याने (उदा. ९:१५ आणि नंतर थेट ११:३०) पाहिला जातो. मॅथ्यूज आणि मेक यांच्या मते, या वेगवेगळ्या पद्धतींचा आपल्या भूतकाळातील आठवणींवर परिणाम होतो.
मेंदू फोन किंवा घड्याळ पाहून जुन्या आठवणींशी तुलना करतो आणि वेळेचा अंदाज लावतो, असे संशोधक मेलिसा ऑलमन आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे.
काही न सुचणे किंवा अनिश्चितता वाटणे यावर 'फोन काढून वेळ पाहणे' ही एक स्वयंचलित प्रतिक्रिया बनली आहे. हे वर्तन नकळत वारंवार घडते.
फक्त वेळ पाहण्यासाठी उघडलेला फोन आपल्याला मेसेज, ईमेल आणि सोशल मीडियामध्ये गुंतवून ठेवतो. संशोधनानुसार, यामुळे वेळ तपासण्याची एक छोटी क्रिया अवधानाच्या मोठ्या वेळेत बदलते.
संशोधनानुसार, घड्याळ आपल्याला वेळेची सतत जाणीव करून देते, तर फोन तुकड्या-तुकड्यांमध्ये वेळेचा संकेत देतो. यावरुन घड्याळ्यातील वेळ आणि मोबाईलवरील वेळतील मुख्य मानसिक फरक स्पष्ट होतो.