पुढारी वृत्तसेवा
समुद्री चाचे नेहमीच एका डोळ्यावर काळी पट्टी बांधतात. अनेकांचा असा समज आहे की, भांडणामध्ये डोळा खराब झाल्यामुळे ते अशी पट्टी बांधतात. मात्र, सोशल मीडियावर एक रंजक खुलासा समोर आला आहे.
‘क्रिश’ चित्रपटातील अभिनेता, जो आता ‘डॉ. मिक्की’ या नावाने प्रसिद्ध आहे, त्याने यामागचे खरे कारण काही वेगळे असल्याचे सांगितले आहे.
ही पट्टी डोळ्यांना प्रकाश आणि अंधार या दोन्ही परिस्थितींसाठी तयार ठेवण्यासाठी बांधली जात होती. जहाजाच्या वरच्या डेकवर तीव्र सूर्यप्रकाश असतो, तर जहाजाच्या खालच्या भागातील खोल्यांमध्ये खूप अंधार असतो.
जर दोन्ही डोळे एकाच प्रकाशमान परिस्थितीशी जुळवून घेत असतील, तर अचानक अंधारात गेल्यावर काही काळ काहीच दिसत नाही. एका डोळ्यावर पट्टी बांधून तो डोळा अंधारासाठी आधीच अनुकूल करून ठेवत असत.
गरज पडल्यावर पट्टी काढताच तो डोळा लगेच अंधारात पाहण्यासाठी सक्षम होत असे. दुसरा डोळा मात्र प्रकाशासाठी अनुकूल राहायचा.
त्यामुळे त्यांना जहाजाच्या वरच्या आणि खालच्या भागात वेगाने ये-जा करता येत असे, त्यासाठी डोळ्यांना अंधाराशी जुळवून घेण्यासाठी वेळ द्यावा लागत नसे. हा सिद्धांत ‘डार्क ॲडॅप्टेशन’ म्हणजेच अंधाराशी जुळवून घेण्याच्या प्रक्रियेवर आधारित आहे.
मानवी डोळ्यांना तीव्र प्रकाशातून अंधारात गेल्यानंतर परिस्थितीशी जुळवून घेण्यासाठी काही मिनिटे लागू शकतात. डोळ्यांमध्ये ‘रोडोप्सिन’ नावाचा पदार्थ तयार होतो, जो कमी प्रकाशात पाहण्यास मदत करतो.
एका डोळ्याला सतत झाकून ठेवल्यास तो डोळा या प्रक्रियेसाठी आधीच तयार राहू शकतो. समुद्री चाच्यांसाठी ही पद्धत फायदेशीर ठरली असल्याचे कारण हल्ला करताना किंवा जहाजातील साहित्य आणताना त्यांना अचानक अंधाऱ्या भागात जावे लागत असे.
अशा परिस्थितीत अंधाराशी डोळ्यांना जुळवून घेण्यासाठी वेळ वाया न घालवता ते लगेच पाहू शकतील.