पुढारी वृत्तसेवा
गणपतीची मूर्ती घरी आणताना अनेक ठिकाणी मूर्तीच्या डोळ्यांवर पट्टी बांधली जाते. मात्र, ही प्रथा नेमकी का केली जाते? याला खरंच शास्त्रीय आधार आहे का? याबाबत अनेकांच्या मनात प्रश्न असतो.
बाजारातून गणपतीची मूर्ती घरी आणताना तिचे डोळे झाकलेले किंवा पट्टी बांधलेली दिसते. ही पद्धत अनेक वर्षांपासून काही ठिकाणी प्रचलित आहे. त्यामुळे अनेक भाविक ती धार्मिक विधीचा भाग मानतात.
गणपतीची मूर्ती घरी आणण्यापूर्वीच तिच्या डोळ्यांवर पट्टी बांधणे आवश्यक आहे का, असा प्रश्न उपस्थित होतो. मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठा आणि स्थापना झाल्यानंतरच तिचे देवत्व विधीपूर्वक जागृत केले जाते, अशी धार्मिक संकल्पना आहे.
मूर्तीची विधिवत स्थापना आणि प्राणप्रतिष्ठा होण्यापूर्वी ती मूर्ती म्हणूनच पाहिली जाते. त्यामुळे स्थापनेपूर्वी तिच्या डोळ्यांवर पट्टी बांधणे हा धार्मिक नियम आहे, असे स्पष्टपणे म्हणता येत नाही.
काही ठिकाणी श्रद्धा, स्थानिक रूढी किंवा घरातील परंपरेनुसार मूर्तीचे डोळे झाकले जातात. मात्र, प्रत्येक घरात हे करणे बंधनकारक आहे, असा सर्वमान्य नियम नाही.
गणपती घरी आणल्यानंतर अनेक कुटुंबांमध्ये औक्षण केले जाते. काही ठिकाणी मूर्तीचे पाय धुऊन, आरती करून आणि मंगल वातावरणात गणरायाचे स्वागत केले जाते. हा भाग प्रामुख्याने श्रद्धा आणि कौटुंबिक परंपरेशी जोडलेला आहे.
एखादी प्रथा अनेक वर्षांपासून सुरू आहे म्हणून ती धर्मशास्त्रात सांगितलेलीच आहे, असे आवश्यक नाही. रूढी, परंपरा आणि शास्त्र यांच्यातील फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
धर्मविधी करताना पुरोहित किंवा धर्मशास्त्राचा अभ्यास करणाऱ्या व्यक्तींचे मार्गदर्शन महत्त्वाचे ठरते. केवळ ऐकीव माहिती किंवा घरातील जुनी पद्धत यावरून एखादी गोष्ट धर्मशास्त्रीय नियम आहे, असे मानणे योग्य ठरणार नाही.
गणपतीची भक्ती ही श्रद्धेचा विषय आहे. त्यामुळे परंपरा जपताना तिच्यामागचे कारण समजून घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.