Namdev Gharal
आपण अनेक वेळा ऐकतो की या पदार्थांमध्ये, फळांमध्ये ॲन्टीऑस्किडंट खूप असतात, Antioxidant म्हणजे नेमके काय व शरीरासाठी किती महत्‍वाचे असतात हे जाणून घेऊ
या शब्दाची फोडअशी करता येईल, Anti (अँटि): याचा अर्थ, 'प्रतिबंधक' किंवा 'थांबवणारा'.Oxidant (ऑक्सिडंट): हा शब्द Oxidation (ऑक्सिडेशन) प्रक्रियेवरून आला आहे.
ऑक्सिडेशन म्हणजे ऑक्सिजनच्या संपर्कात आल्यावर किंवा रासायनिक प्रतिक्रियेमुळे पेशींचे होणारे नुकसान (जसे लोखंड गंजणे किंवा कापलेले सफरचंद हवेत काळे पडणे). शरीरात हे नुकसान करणारे घटक म्हणजे Free Radicals.
जसे लोखंड हवेच्या संपर्कात आल्यावर गंजते (ऑक्सिडेशन होते), तसेच आपल्या शरीरातील पेशींवरही ऑक्सिडेशनमुळे ताण येतो. अँटिऑक्सिडंट्स शरीराला आतून 'गंजण्यापासून' वाचवतात.
श्वास घेणे, अन्नाचे पचन, प्रदूषण, सिगारेटचा धूर किंवा मानसिक ताण यामुळे शरीरात फ्री रॅडिकल्स (Free Radicals) नावाचे अस्थिर कण तयार होतात. हे कण निरोगी पेशींना इजा पोहोचवतात.
अँटिऑक्सिडंट्स या फ्री रॅडिकल्सना स्वतः इलेक्ट्रॉन देऊन शांत (स्थिर) करतात, ज्यामुळे पेशींचे नुकसान टळते.
Antioxidant वृद्धत्व रोखण्यास मदत करते हे त्वचेच्या पेशींचे नुकसान कमी करतात, त्यामुळे त्वचेवर सुरकुत्या पडणे किंवा अकाली वृद्धत्व येणे टळते.
शरीरात फ्री रॅडिकल्सचे प्रमाण वाढल्यास हृदयविकार, कर्करोग (Cancer), मधुमेह आणि अल्झायमर यांसारखे आजार होण्याचा धोका वाढतो. अँटिऑक्सिडंट्स या आजारांपासून शरीराचा बचाव करतात.
Antioxidant हे शरीरातील रोगप्रतिकारक पेशींचे आरोग्य सुधारतात, ज्यामुळे शरीर संसर्गाशी प्रभावीपणे लढू शकते.
अँटिऑक्सिडंट्सचे मुख्य नैसर्गिक स्रोत म्हणजे संत्री, लिंबू, आवळा, डाळिंब, सफरचंद, पपई, स्ट्रॉबेरी आणि जांभूळ ही फळे तर भाज्यांमध्ये पालक, ब्रोकोली, टोमॅटो, गाजर, बीट आणि लाल शिमला मिरची. यासह बदाम, अक्रोड, सूर्यफुलाच्या बिया आणि चिया सीड्स.