डायनासोरच्या युगापूर्वीपासून पृथ्वीवर झुरळे, त्यांना नष्ट करणे आहे कठीण; जाणून घ्या वैज्ञानिक कारण

झुरळे पाहताच बहुतांश लोकांना किळस वाटते. पण विज्ञानाच्या दृष्टीने झुरळे ही पृथ्वीवरील सर्वात यशस्वी जीवांपैकी एक आहेत. ती केवळ कोट्यवधी वर्षांपासून अस्तित्वात नाहीत, तर ज्या घटनांमध्ये पृथ्वीवरील बहुतेक प्रजाती नष्ट झाल्या, त्यातूनही ती वाचली आहेत.

नैसर्गिक निवडीचा (Natural Selection) सिद्धांत समजावून सांगणारे वैज्ञानिक चार्ल्स डार्विन यांनी सांगितले होते की निसर्ग सौंदर्याला नाही, तर जुळवून घेण्याच्या क्षमतेला (Adaptability) बक्षीस देतो. झुरळे याचे सर्वात मोठे उदाहरण आहेत.

झुरळे, ज्यांना वैज्ञानिक भाषेत Blattodea असे म्हटले जाते, पृथ्वीवर सुमारे ३० कोटी (३०० मिलियन) वर्षांपासून अस्तित्वात आहेत. म्हणजेच डायनासोर येण्याच्या सुमारे १० कोटी वर्षे आधीपासून ती या पृथ्वीवर होती. इतिहासात आलेले अनेक महाविनाशही झुरळांचे अस्तित्व नष्ट करू शकले नाहीत.

कोणकोणत्या आपत्तींमधून झुरळे वाचली?

पर्मियन महाविलुप्ती (Permian Mass Extinction) – सुमारे २५.२ कोटी वर्षांपूर्वी, जेव्हा पृथ्वीवरील ९०% पेक्षा अधिक प्रजाती नष्ट झाल्या.

डायनासोरचा अंत करणारी एस्टेरॉइड (उल्का) धडक

अनेक हिमयुग (Ice Ages), मोठे हवामान बदल, आणि आजची मानवी संस्कृती, जिथे असंख्य प्रजाती नामशेष (Extinct) झाल्या, तिथेही झुरळे सातत्याने टिकून राहिली.

डोके कापल्यानंतरही झुरळे कशी जिवंत राहतात?

हे ऐकून आश्चर्य वाटेल, पण झुरळे डोके कापल्यानंतरही अनेक दिवस जिवंत राहू शकतात. यामागील वैज्ञानिक कारण असे आहे की, ती माणसांसारखी नाकाने श्वास घेत नाहीत, तर त्यांच्या शरीराच्या बाजूंवर असलेल्या लहान छिद्रांमधून (Spiracles) श्वास घेतात.

खरंच झुरळे अणुस्फोटातूनही वाचू शकतात का?

याबाबत एक समज असा आहे की अणु स्फोटानंतर केवळ झुरळेच जिवंत राहतील. मात्र ती पूर्णपणे ‘अमर’ (Immortal) नसली, तरी मानवांच्या तुलनेत सुमारे १० पट अधिक रेडिएशन सहन करू शकतात.

नॅशनल जिओग्राफिक आणि स्मिथसोनियन इन्स्टिट्यूशन सारख्या वैज्ञानिक संस्थांनुसार, झुरळांचे अस्तित्व त्यांच्या साध्या पण अत्यंत प्रभावी जैविक रचनेमुळे आहे.