Namdev Gharal
सारस पक्षी (Saras Crane) हा जगातील उंच असूनही (६ फूट ) उडू शकणारा राजबिंडा पक्षी आहे. सर्वात उंच शहामृग असतो ९ फूट उंच असतो पण तो हवेत उडू शकत नाही
एकनिष्ठ जोडीदार
सारस पक्षी त्यांच्या निस्सीम प्रेमासाठी आणि एकनिष्ठतेसाठी ओळखले जातात. ते आयुष्यभरासाठी एकच जोडीदार निवडतात.
जर जोडीदारापैकी एकाचा मृत्यू झाला, तर दुसरा पक्षी अन्नाचा त्याग करून किंवा शोकाकुल होऊन आपला जीव देतो, अशा अनेक लोककथा आणि नोंदी आहेत. म्हणूनच त्यांना 'प्रेमाचे प्रतीक' मानले जाते.
सारस पक्षी हा जगातील सर्वात उंच उडणारा पक्षी आहे. त्याची उंची साधारणपणे ५ ते ६ फूट (१.५ ते १.८ मीटर) असते. वजन मात्र केवळ ७ ते १२ किलो दरम्यान असते.
राजबिंडे रूप:
या पक्ष्याचा रंग प्रामुख्याने हलका राखाडी असतो. त्याचे डोके आणि मानेचा वरचा भाग चमकदार लाल रंगाचा असतो, जो त्याला एक राजेशाही लूक देतो.
सारस प्रामुख्याने दलदलीचे प्रदेश, उथळ तलाव, ओल्या गवताळ प्रदेशात राहणे पसंत करतो. भारतात उत्तर आणि मध्य भागात, तसेच महाराष्ट्रातील गोंदिया आणि भंडारा जिल्ह्यात यांचा वावर आढळतो
हे पक्षी दिवसा सक्रिय असतात. ते खूप शांत आणि लाजाळू स्वभावाचे असतात. अन्न शोधणे, पंख साफ करणे आणि आपल्या जोडीदारासोबत वेळ घालवणे हा त्यांचा दिवसभराचा दिनक्रम असतो
सारस हा सर्वभक्षी पक्षी आहे. त्याच्या आहारात वनस्पतींची मुळे, कंद, धान्याचे दाणे (विशेषतः भात), कीटक, गोगलगायी, बेडूक आणि लहान सरपटणाऱ्या प्राण्यांचा समावेश होतो
शरीराने मोठे आणि उंच असूनही सारस उत्तम प्रकारे उडू शकतात. ते हवेत खूप उंचावर आणि लांब अंतरापर्यंत उडू शकतात. साधारणपणे २,००० ते ४,००० फूट उंचीपर्यंत उडू शकतो
सारस पक्षी हे सहसा पूर्णपणे स्थलांतर करत नाहीत. ते एकाच भागात वर्षानुवर्षे राहणे पसंत करतात. उन्हाळ्यात पाण्याचे स्त्रोत सुकल्यास ते पाण्याच्या तात्पुरते स्थलांतर करतात.
जोडीदाराला आकर्षित करण्यासाठी किंवा आनंद व्यक्त करण्यासाठी हे पक्षी एक अप्रतिम नृत्य करतात. यामध्ये ते पंख पसरवून हवेत उंच उड्या मारतात, एकमेकांसमोर वाकतात . याला 'कॉर्टशिप डान्स' म्हणतात.
पावसाळ्यात यांचा विणीचा हंगाम असतो. ते दलदलीच्या भागात वनस्पती गोळा करून पाण्यावर तरंगणारे खूप मोठे घरटे बांधतात. मादी सहसा दोन अंडी घालते