Namdev Gharal
काळा बिब्बा (Semecarpus anacardium) ही भारतात आढळणारी एक प्रसिद्ध औषधी वनस्पती आणि फळ आहे. आयुर्वेदात आणि भारतीय संस्कृतीत याला खूप महत्त्व आहे.
आयुर्वेदात आणि पारंपरिक पद्धतींमध्ये बिब्बा खाण्यायोग्य किंवा वापरण्यायोग्य बनवण्यासाठी ‘शोधन’ म्हणजेच त्याच्यातील विषारी/दाहक भाग काढून टाकण्याची एक विशेष प्रक्रिया केली जाते.
स्वरूप: या फळाचा वरचा भाग काळा, टणक आणि हृदयाच्या आकाराचा असतो, तर खालच्या बाजूला एक लाल-पिवळसर रंगाची देठ असते.
सांधेदुखी आणि वात विकार: बिब्याचे तेल किंवा बिब्यापासून बनवलेले औषध (उदा. भल्लातक आसव) सांधेदुखी, आमवात (Arthritis) आणि पाठदुखीवर अत्यंत प्रभावी मानले जाते.
चाई व त्वचारोग: डोक्यातील चाई (केस निघणे) आणि जुन्या त्वचेच्या आजारांवर याच्या तेलाचा वापर केला जातो.
तसेच कोड, नायटा आणि इतर काही जुनाट त्वचारोगांवर तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली बिब्याचा वापर केला जातो.
बिब्बा पोटातील जंत नष्ट करण्यासाठी आणि भूक वाढवण्यासाठी उपयुक्त ठरतो. तसेच कफ आणि दम्याच्या त्रासावर आयुर्वेदिक वैद्य बिब्याचा वापर करून तयार केलेली औषधे देतात.
जनावरांचे उपचार: ग्रामीण भागात गुरांच्या जखमांमधील किडे मारण्यासाठी किंवा खुरकत आजारात बिब्याचा रस लावला जातो.
धोबी/कापडावर खूण करणे (Marking Ink): पूर्वी बिब्याचा काळा रस कापडावर खूण करण्यासाठी वापरला जायचा. हा डाग धुतल्यानंतरही कधीच निघत नाही. म्हणूनच इंग्रजीत याला 'Marking Nut' म्हणतात.
बिब्बा अत्यंत उष्ण प्रकृतीचा आणि तिखट/कडू रसाचा असतो. याच्या आत एक तेलकट रस (विषारी पदार्थ) असतो, जो त्वचेला थेट लागल्यास फोड येऊ शकतात.