Namdev Gharal
तुरटी ही मानवाने शोधलेले पहिले अँटीसेप्टीक आहे, कुठेही जखम झाल्यास त्यावर तुरटी घासण्याची पद्धत जुनी असून तिचा इतिहास हजारो वर्षे जुना आहे. ही पद्धत नेमकी कधी सुरू झाली, याचा रंजक इतिहास खालीलप्रमाणे आहे.
प्राचीन इजिप्त आणि मेसोपोटेमिया: तुरटीचा वापर सर्वात आधी प्राचीन इजिप्त (Egypt) आणि मेसोपोटेमियाच्या संस्कृतींमध्ये (इ.स. पूर्व ३००० ते १५००) सुरू झाला. त्या काळात लोक तुरटीचा वापर नैसर्गिक 'अँटीसेप्टिक' (निर्जंतुक) आणि पाणी शुद्ध करण्यासाठी करत असत.
भारतात आयुर्वेदात तुरटीला 'स्फटिक' म्हटले गेले आहे. चरकसंहिता आणि सुश्रुतसंहिता या प्राचीन ग्रंथांमध्ये जखमेतून रक्तस्त्राव थांबवण्यासाठी आणि त्वचा घट्ट करण्यासाठी तुरटीचा वापर केल्याचे उल्लेख आढळतात.
प्राचीन काळातील राजे-महाराजे आणि सामान्य लोक जेव्हा वस्तऱ्याने (Razor) दाढी किंवा केस कापायचे, तेव्हा होणाऱ्या जखमांवर तुरटी लावत असत.
ग्रीक वैद्य हिप्पोक्रेटिस (ज्यांना वैद्यकशास्त्राचे जनक मानले जाते) यांनी जखमांवर उपचार करण्यासाठी आणि रक्तस्त्राव रोखण्यासाठी तुरटीची शिफारस केली होती.
रोमन सैनिक त्यांच्या युद्ध साहित्यासोबत तुरटीचा खडा आवर्जून ठेवायचे. युद्धात लागलेल्या जखमांचे रक्त तातडीने थांबवण्यासाठी याचा वापर केला जायचा. याच काळात दाढी करताना त्वचा कापल्यास तुरटी लावण्याची प्रथा युरोपमध्येही पसरली.
मध्ययुगीन काळात (Middle Ages) जगभरात जेव्हा धारदार वस्तरे आणि तलवारींचा वापर वाढला, तेव्हा तुरटी हा नाभिक (Barbers) आणि वैद्य यांच्या दुकानाचा एक आवश्यक भाग बनला.
१९ व्या आणि २० व्या शतकात जेव्हा आधुनिक 'सेफ्टी रेझर' बाजारात आले, तेव्हा व्यावसायिक पातळीवर तुरटीची पेन्सिल किंवा 'तुरटीचा खडा- Alum Block' शेव्हिंग किटचा अधिकृत भाग म्हणून विकला जाऊ लागला.
तुरटीमध्ये पोटॅशियम ॲल्युमिनियम सल्फेट असते. जेव्हा ते रक्ताच्या संपर्कात येते, तेव्हा रक्तातील प्रथिनांचे जलद गतीने गोठवणूक करते, ज्यामुळे रक्त वाहणे त्वरित थांबते.
थोडक्यात सांगायचे तर, दाढी करताना कापल्यावर तुरटी लावण्याची ही पद्धत किमान ४ ते ५ हजार वर्षांपूर्वी मानवाने शोधली आणि ती आजही तितकीच प्रभावी मानली जाते.