Namdev Gharal
भारतीय उपखंडात Vernal Hanging Parrot नावाचा एक पोपट आढळतो याचे वैशिष्ट्ये म्हणजे हा झाडावर वटवाघळासारखा उलटा लटकून विश्रांती घेतो.
हा आढळणारा अत्यंत लहान, देखणा आणि वैशिष्ट्यपूर्ण पोपट आहे. महाराष्ट्रात याला प्रामुख्याने 'लटकुळ' किंवा 'गळबट' या नावांनी ओळखले जाते. इंग्रजीत याच्या 'Hanging' नावामागे त्याचे एक अतिशय रंजक कारण आहे.
या पक्षाचे सर्वात मोठे आणि मजेशीर वैशिष्ट्य म्हणजे हा पोपट झाडाच्या फांदीला वटवाघळासारखा उलटा लटकून झोपतो किंवा विश्रांती घेतो.
एवढेच नाही, तर अन्न खाताना किंवा पाणी पितानाही अनेकदा तो उलटा लटकतो. यामुळेच त्याला 'हँगिंग पॅरट' (Hanging Parrot) असे नाव पडले आहे.
हा भारतातील आकाराने सर्वात लहान पोपट आहे. याची लांबी साधारणपणे १३ ते १४ सेंटीमीटर (एका चिमणीएवढी) असते.
याचा मुख्य रंग चमकदार पोपटी (हिरवा) असतो. त्याची शेपटी खूप आखूड असते.याची चोच गडद लाल किंवा नारंगी रंगाची असते, तर पाय पिवळसर-नारंगी असतात.
भारतात हा पश्चिम घाट (Western Ghats) म्हणजेच महाराष्ट्रातील कोकण, सह्याद्रीची जंगले, तसेच पूर्व घाट आणि ईशान्य भारतातील राज्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणात आढळतो.
लटकुळ हा मुख्यतः शाकाहारी पक्षी आहे. फूलझाडांचा रस (Nectar): फुलांमधील गोड रस पिणे याला खूप आवडते. यासाठी तो अनेकदा पळस, सावर किंवा पंगारा यांसारख्या मोठ्या फुलांवर गर्दी करतो.
ताडी पिण्याची आवड: कोकणात माडाच्या झाडावरून काढल्या जाणाऱ्या ताज्या ताडीच्या (Toddy) भांड्यांवर हे पोपट अनेकदा जाऊन बसतात आणि ताडी पितात.
हा अतिशय चपळ आणि वेगाने उडणारा पक्षी आहे. झाडांच्या पानांमध्ये याचा हिरवा रंग इतका एकजीव होतो की हा शांत बसलेला असताना शोधणे अशक्य होते.
या पोपटांचा विणीचा हंगाम साधारणपणे जानेवारी ते एप्रिल दरम्यान असतो. झाडांच्या नैसर्गिक ढोलीत (खोडातील ढोबण) मादी ३ ते ४ पांढऱ्या रंगाची अंडी घालते.
घरटे तयार करण्यासाठी मादी झाडांची पाने आपल्या पंखांमध्ये किंवा पाठीच्या केसांमध्ये अडकवून ढोलीत वाहून नेते, हे यांचे आणखी एक वेगळे वैशिष्ट्य आहे!