Namdev Gharal
महाधनेश किंवा ग्रेट हॉर्न बिल हा पश्चिम घाटासह हिमालयात आढळणारा एक देखणा पक्षी आहे. या पक्ष्याचे वैशिष्ट्ये म्हणजे हा आयुष्यभर एकपत्‍नी व एकपती व्रताचेपालन करतात, मरेपर्यंत एकाच जोडीदाराबरोब राहतात
साधारण धनेश हा ३५ ते ४० वर्षाचे आयुष्य जगतो, यामध्ये नर व मादी दोघेही याच वयापर्यंत जगतात, वयाच्या ३ त्या ४ व्या वर्षी यांची जोडी जमते व ३० वर्षांपेक्षा जास्त काळ एकाच जोडीदारासोबत संसार करतात
जर एखाद्या अपघातात किंवा शिकारीमुळे एका जोडीदाराचा मृत्यू झाला, तर दुसरा पक्षी बऱ्याचदा एकटाच राहतो. काही अपवादात्मक प्रकरणांमध्येच, विशेषतः पक्षी तरुण असल्यास, दीर्घ कालावधीनंतर नवीन जोडीदार स्वीकारतो
जोडी जमवण्यापूर्वी नराची 'प्रेम परीक्षा' होते. नर मादीला आकर्षित करण्यासाठी विविध प्रकारची फळे, फांद्या किंवा छोटे किडे भेट म्हणून आणून देतो. मादीने ती भेट स्वीकारली, तरच त्यांची जोडी जमते.
नराचे विलक्षण समर्पण: अंड्यांची उबवणूक आणि पिल्ले मोठी होईपर्यंत (साधारण ३ ते ४ महिने) नर पक्षी अन्न शोधून आणतो आणि त्या बारीक फटीतून मादी व पिल्लांना भरवतो.
वीण काळात मादी ढोलीत स्वतःला बंद करून घेत असल्याने अन्नासाठी ती पूर्णपणे नरावर अवलंबून असते. जर या काळात नराचा मृत्यू झाला, तर मादी आणि पिल्लांवर उपासमारीची वेळ येऊ शकते.
यांच्या पंखांवर हवेचा आवाज दाबणारी विशिष्ट पिसे नसतात. त्यामुळे हा मोठा पक्षी हवेत उड्डाण करतो तेव्हा हेलिकॉप्टरसारखा किंवा वाऱ्याच्या जोरदार झोतासारखा मोठा 'हूफ-हूफ' आवाज येतो, जो कित्येक मीटर अंतरावरूनही ओळखता येतो.
महाधनेशच्या मोठ्या बाकदार पिवळ्या चोचीवर वरच्या बाजूला हेल्मेटसारखा भाग असतो, ज्याला 'कॅस्क' (Casque) म्हणतात. दिसायला हा भाग अतिशय जड वाटत असला तरी तो आतून पोकळ असतो.
वीण काळात मादी झाडाच्या ढोलीत (tree cavity) स्वतःला बंदिस्त करून घेते. विष्ठा, चिखल आणि फळांच्या साली वापरून ती आतून ढोलीचे प्रवेशद्वार बंद करते; केवळ एक बारीक उभी फट शिल्लक ठेवते.
महाधनेश प्रामुख्याने जंगली फळे गिळल्यानंतर न पचलेल्या बिया विष्ठेद्वारे जंगलात दूरवर पसरतात. जंगलाचा विस्तार आणि पुनरुज्जीवन करण्यात या पक्षाचा वाटा अत्यंत महत्त्वाचा असल्याने त्यांना "जंगलाचे शेतकरी" म्हटले जाते.