Wed, Jan 23, 2019 06:29



होमपेज › Crime Diary › बोराची काठी लागे चोराच्या पाठी!

बोराची काठी लागे चोराच्या पाठी!

Published On: Jan 23 2019 1:01AM | Last Updated: Jan 22 2019 8:03PM




नाशिक जिल्ह्यातील ओझर गावानजीक 1998 सालातील डिसेंबर महिन्यात घडलेली ही घटना आहे. ओझरपासून जवळच दहावा मैल नावाचा एक फाटा असून याठिकाणी या भागातील काही सधन शेतकर्‍यांची टुमदार बंगल्यांची वस्ती आहे. या वस्तीतच अगदी शेवटच्या टोकाला शेख कुटुंबीयांचा बंगला आहे. 22 डिसेंबरच्या मध्यरात्री दोन वाजण्याच्या सुमारास या बंगल्यावर दरोडा पडला. दरोडेखोरांच्या सात जणांच्या टोळीने दरवाजा तोडून बंगल्यात प्रवेश केला आणि गाढ झोपेत असलेल्या शेख कुटुंबीयातील दिसेल त्याला झोडपायला सुरुवात केली. पहिल्यांदा घरातील पुरुष मंडळींना जायबंदी केल्यानंतर दरोडेखोरांनी महिलांच्या अंगावरील दागदागिने ओरबडायला सुरुवात केली. महिलांनी आरडाओरडा सुरू करताच दहशत बसविण्यासाठी एका दरोडेखोराने एका तान्ह्या बाळाच्या आईला जबर जायबंदी करून तिच्या कडेवरील बाळ उचलून बाजूला फेकून दिले आणि आरडाओरडा केला तर सर्वांना ठार मारण्याची धमकी दिली. त्यामुळे सगळेजण चिडीचूप झाले. त्यानंतर दरोडेखोरांनी घरातील दागदागिने आणि पैसा-आडका गोळा करून पळ काढला.

हा प्रकार सुरू असतानाच शेख कुटुंबातील एका तरुणाने घराच्या खिडकीतून पळ काढून दहाव्या मैलावरील एका हॉटेलमधून  फोन करून दरोड्याची माहिती ओझर पोलिसांना दिली. घटनेचे गांभीर्य ओळखून ओझर पोलिस तातडीने घटनास्थळी दाखल झाले. त्यावेळी भगवंतराव मोरे हे नाशिक जिल्ह्याचे पोलिस अधीक्षक होते, तेही तातडीने घटनास्थळी रवाना झाले आणि येता येता त्यांनी निफाड उपविभागाचे पोलिस उपअधीक्षक शेखर यांनाही तातडीने घटनास्थळी येण्याची सूचना केली. कारण काही गुन्ह्यांच्या तपास कामातील वेगळेपणामुळे मोरे यांचा शेखर यांच्या गुन्हे तपास पद्धतीवर कमालीचा विश्‍वास होता. त्यामुळे आपले कार्यक्षेत्र नसतानासुद्धा शेखर हे मोरे यांच्या सूचनेनुसार घटनास्थळी दाखल झाले पण स्थानिक पोलिसांना मात्र त्यांच्याद‍ृष्टीने ‘उपर्‍या’ असलेल्या शेखर यांचा या गुन्ह्याच्या तपासातील सहभाग फारसा रूचला नव्हता, असे त्यांच्या देहबोलीवरून जाणवून येत होते.

घटनास्थळी बंगल्यातील सगळे साहित्य अस्ताव्यस्त पडले होते. बंगल्यातील कपाटे फोडण्यात आली होती. भिंतीवर ठिकठिकाणी रक्‍ताचे डाग पडले होते. शेख कुटुंबीयातील लोकांच्या अंगावर जबर मारहाणीच्या खुणा दिसून येत होत्या. सात दरोडेखोर होते आणि ते उत्तरप्रदेश टाईप हिंदीत बोलत होते. त्यांच्यापैकी सहाजणांच्या पायात काळ्या रंगाचे कटशूज होते आणि एकाच्या पायात साधे स्लिपर होते, सर्वांच्या अंगावर काळी बनियन आणि काळ्या हाफ पँटा होत्या. एवढी माहिती शेख कुटुंबीयांकडून मिळाली होती.  स्थानिक पोलिसांनी पंचनाम्याचे काम सुरू केले होते. तेवढ्यात शेखर यांचे लक्ष घटनास्थळी पडलेल्या एका अडीच-तीन फुटाच्या काठीकडे वेधले गेले. शेखर यांनी ही काठी उचलली आणि तिचे बारकाईने निरीक्षण केले. ती बोराच्या झाडाची काठी होती आणि चार-पाच तासांपूर्वीच ती झाडावरून तोडल्याचे स्पष्टपणे दिसून येत होते. शेखर यांनी शेख कुटुंबीयांना विचारले की, ‘ही काठी कुणाची आहे?’ पण त्यांना पण या काठीबद्दल काही माहीत नव्हते. कुणाची काठी आहे, ती आपल्या घरात कशी आली, याची त्यांनाही कल्पना नव्हती. इथंच शेखर यांच्या मनात शंकेची पाल चुकचुकली आणि त्यांनी उपस्थित पोलिसांपैकी काहीजणांना आसपास कुठे बोराची झाडे आहेत का, याचा शोध घेण्याचा आदेश दिला.

शेखर यांच्या या आदेशावर स्थानिक पोलिसही बुचकळ्यात पडले. इथं दरोडा पडलाय, त्याचा तपास राहिला बाजूला आणि हा बोराची झाडं काय शोधायला सांगतोय, अशा विचित्र आणि काहीशा टिंगलभर्‍या छटा त्यांच्या चेहर्‍यावर उमटल्या. पण त्यांच्या आदेशानुसार पोलिसांनी आसपासच्या परिसरात कुठे बोराची झाडे आहेत का याचा शोध घ्यायला सुरुवात केली आणि तासाभरातच शेखर यांची तपासाची दिशाच कशी योग्य आहे, याचा उलगडा झाला.

घटनास्थळापासून चार-पाच किलोमीटर अंतरावर एक बोराची बाग होती आणि या बागेतील एका झाडाची एक फांदी नुकतीच तोडलेली दिसत होती, ही तीच काठी होती जी घटनास्थळी मिळून आली होती. याच झाडाखाली एकाच कंपनीच्या आणि एकाच बॅचच्या काही देशी दारूच्या रिकाम्या बाटल्या आणि प्रत्येकी सत्तावीस रुपये किमतीची एस. टी.ची सात तिकिटेही पडलेली होती. या तिकिटांच्या पंचिंगवरून संबंधितांनी जवळपास नव्वद किलोमीटर अंतराचा प्रवास केल्याचे स्पष्ट होत होते. शेखर यांनी तातडीने या तिकिटांबाबत एस. टी.च्या नाशिक विभागाकडे चौकशी केली असता ती तिकिटे नांदगाव-नाशिक बसची असल्याचे स्पष्ट झाले. लागलीच त्या बसवर घटनेदिवशी ड्युटीवर असणार्‍या चालक-वाहकांना पाचारण करून चौकशी केली असता घटनेच्या दिवशी रात्री सातजणांनी एकत्रितरीत्या त्या बसमधून प्रवास केल्याचे स्पष्ट झाले. त्याचप्रमाणे ते आपापसात हिंदीत बोलत असल्याचेही बसच्या वाहकाने सांगितले. त्यावरून शेखर यांची खात्री पटली की हेच ते दरोडेखोर असावेत.

नांदगावपासून जवळच्या भागात मनमाड रेल्वेस्थानक आहे, त्यावरून शेखर यांनी असा निष्कर्ष काढला की उत्तरप्रदेशातून रेल्वेने हे दरोडेखोर मनमाडला आले असावेत आणि तिथून एस. टी.ने ते घटनास्थळी रवाना झाले असावेत. ज्याअर्थी दरोडेखोर मनमाडवरून आले त्याअर्थी ते पुन्हा मनमाडमार्गेच पळून जाणार याची खूणगाठ बांधून शेखर यांनी वायरलेसवरून संपर्क साधून मनमाड रेल्वे स्थानकावर संबंधितांचा शोध घेण्याचे आदेश स्थानिक पोलिसांना दिले. त्याचप्रमाणे सातपैकी सहाजणांच्या पायात काळे कटशूज आणि एकाच्या पायात स्लिपर असल्याचे सांगायलाही ते विसरले नाहीत आणि लगोलग त्यांनी आपला मोर्चा मनमाड रेल्वे स्थानकाकडे वळविला. दरम्यान मनमाड रेल्वे स्थानकावर शेखर यांनी सांगितलेल्या वर्णनानुसार सात लोक मिळून आले. त्यांना पकडताना एकजण हाती लागला आणि बाकीचे सहाजण पळून जाण्यात यशस्वी झाले. ज्याला पकडला तोही काही बोलायला तयार नव्हता आणि पोलिसांनी पकडताच ताबडतोब त्याने बेशुद्ध पडल्याचे नाटक केले. त्याची झडती घेतली असता त्याच्या खिशात एक देशी दारूची बाटली आणि काही दागिने सापडले. दारूच्या बाटलीचे लेबल आणि बॅच नंबर बघितल्यावर शेखर यांना खात्री पटली की हाच त्या सातपैकी एक दरोडेखोर आहे. त्याला योग्यरीत्या बंदिस्त करून शेखर आणि त्यांच्या सहकार्‍यांनी पुन्हा एकदा मनमाड रेल्वेस्टेशन गाठले. 

त्याठिकाणी पाच-सहा महिला एकत्र टोळके करून बसलेल्या दिसल्या. त्यांच्याकडे एक कसलेसे बोचकेही होते. पोलिसांनी या बोचक्याची तपासणी केली असता त्यात काळ्या रंगाची सात बनियन आणि सात हाफ पँटा मिळून आल्या. त्यावरून त्या दरोडेखोरांच्या बायका असल्याची खात्री पटली पण त्यांना थेट ताब्यात न घेता पोलिसांनी त्यांना आहे त्या ठिकाणी गप्प बसण्याचा दम दिला. कारण पोलिसांना ठावूक होते की आपल्या बायकांना या ठिकाणावरून घेऊन जाण्यासाठी पळून गेलेल्या दरोडेखोरांपैकी कुणी ना कुणी नक्‍कीच येणार आणि झालेही तसेच. पळून गेलेल्यांपैकी एक दरोडेखोर सकाळी सकाळी आपल्या बायकांना घेऊन जाण्यासाठी आला आणि त्या ठिकाणी साध्या वेशात पाळत ठेवून बसलेल्या शेखर यांच्या ताब्यात सापडला. काही वेळातच दुसरा दरोडेखोर आला आणि तोही पोलिसांच्या कब्जात सापडला. थोड्या वेळाने आणखी दोघे आले आणि पोलिसांनी त्यांच्यावरही झडप घातली. शेवटी अशाच पद्धतीने उरलेले दोघेही पोलिसांनी रचलेल्या सापळ्यात अडकले. अशाप्रकारे दरोड्याची घटना घडून अवघे चोवीस तास उलटण्याच्या आतच दरोडेखोरांची सगळी टोळीच्या टोळी जेरबंद करण्यात पोलिसांना यश आले. पोलिस उपअधीक्षक शेखर यांनी एका काठीवर घेतलेला संशय कामी आला आणि पोलिस आपली कामगिरी फत्ते करू शकले.

शेखर यांनी इतर पोलिसांप्रमाणेच बोराच्या झाडाच्या त्या काठीकडे दुर्लक्ष केले असते तर पोलिसांना ते बोराचे झाड, त्या ठिकाणी पडलेल्या दारूच्या बाटल्या, एस. टी. ची तिकिटे यापैकी कशाचाही थांगपत्ता लागला नसता आणि त्यामुळे कदाचित दरोडेखोरांचाही थांगपत्ता लागला नसता. दरम्यानच्या काळात कदाचित दरोडेखोर बिनबोभाटपणे उत्तरप्रदेशात पसारही झाले असते आणि पोलिसांवर हात चोळत बसण्याची वेळ आली असती. पण शेखर यांच्या चाणाक्ष नजरेने घटनास्थळी पडलेली ती बोराच्या झाडाची काठी अचूक हेरली आणि या काठीनेच अखेर पोलिसांना दरोडेखोरांपर्यंत नेवून पोहोचविले. यावरून हे स्पष्ट होते की घटनास्थळी आढळून येणारा किरकोळ पुरावा किंवा एकही संशयास्पद वस्तू पोलिसांच्या नजरेतून सुटता उपयोगी नाही अन्यथा तपासाची दिशा भरकटायला वेळ लागत नाही. या घटनेवरून आणि शेखर यांनी अवलंबलेल्या तपास पद्धतीतून पोलिसांना शिकण्यासारखे भरपूर आहे. या गुन्ह्याच्या जलद आणि यशस्वी तपासाबद्दल नाशिक पोलिसांना त्यावर्षीचा सर्वोत्कृष्ट गुन्हे अन्वेषणचा पुरस्कार मिळाला. कालांतराने या दरोड्यातील सर्व आरोपींना प्रत्येकी दहा वर्षे सक्‍तमजुरीची शिक्षाही झाली. या दरोड्याचा एकूण प्रकार आणि त्याचा चातुर्यपूर्ण तपास विचारात घेता ‘बोराची काठी, लागे चोरांच्या पाठी’ असेच त्याचे वर्णन करावे लागेल.

सुनील कदम, कोल्हापूर.