फर्टिगेशन का आवश्यक?  | पुढारी 
Wed, Aug 22, 2018 03:51



होमपेज › Bhumiputra › फर्टिगेशन का आवश्यक? 

फर्टिगेशन का आवश्यक? 

Published On: Aug 07 2018 1:04AM | Last Updated: Aug 06 2018 8:03PM



विठ्ठल जरांडे

उपलब्ध पाण्याच्या नियोजनाची गरज लक्षात घेता ठिबक, तुषार आणि सुक्ष्म फवारा सिंचनासारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर आपल्या शेतकर्‍यांनी सुरू केला. खतांच्या वाढत्या किमती लक्षात घेऊन आता खतांच्या कार्यक्षम वापराची गरज निर्माण झाली आहे. ही गरज सिंचनातून खते म्हणजेच फर्टिगेशन या तंत्रामुळे पूर्ण होऊ शकणारी आहे. 

ज्याद्वारे ठिंबक सिंचनातून उभ्या पिकांना खते पुरविली जातात, त्यालाच फर्टिगेशन किंवा सिंचनातून खते असे म्हणतात. सिंचनातून वापरातून वापरात येणारी खते सहज विरघळणारी असतात. अशा खतांचे प्रमुख दोन प्रकार असतात.

• द्रवरूप खते : अशा खतांमध्ये मुख्य पोषक द्रव्यांबरोबर सुक्ष्म अन्‍नद्रव्येही आढळतात. अशी खते पिकांच्या वेगवेगळ्या अवस्था लक्षात घेऊन तयार केली जातात. 
• घनरूप खते : घनरूप असणारी ही खते पाण्यात पूर्णपणे विरघळणारी असतात. अशा खतांमध्ये दोन किंवा अधिक मुख्य आणि सुक्ष्म पोषक द्रव्ये सामाविष्ट केलेली असतात.
आधुनिक सिंचनातून खते वापरण्याचे तंत्र आपल्या शेतकर्‍यांना नवे आहे. अगदी मोजकेच शेेतकरी या पद्धतीचा अवलंब करत असताना आढळतात. सिंचनातून द्यावयाची द्रवरूप खते भारतात फारच कमी प्रमाणात तयार केली जातात. बहुतेक करून अशी खते परदेेशातून आयात केली जातात. परंतु, अलीकडे सिंचनातून द्यावयाची घनरूप खते आपल्या देशात वापरण्यास सुरुवात झाली आहे. 

सिंचनातून खते देण्याची फायदे : 

•पिकांची वाढीची अवस्था आणि त्यांच्या गरजेनुसार द्रवरूप खतांचा वापर केला असता उत्पादनात ठोस स्वरूपाची वाढ होते.
• ठिंबक सिंचनाद्वारे खते दिल्याने  पिकांना पाणी आणि पोषण द्रव्यांचा पुरवठा मुळांजवळ होतो. त्यामुळे पाण्याचा आणि पोषक द्रव्यांचा र्‍हास होत नाही.
•द्रवरूप खतांच्या रूपाने मुख्य पोषणद्रव्यांचा आणि सुक्ष्म अन्‍नद्रव्यांना समतोल पुरवठा केला जातो.
•द्रवरूप खते सिंचनातून दिली असता तीव्र द्रवाण सौम्य होते, त्यामुळे पिकांच्या मुळांवर त्याचा अनिष्ट परिणाम होत आहे.

•द्रवरूप खते नियमित आणि कमी प्रमाणात वापरल्यामुळे जमिनीत अन्‍नद्रव्यांचा साठा कमी असतो आणि नियंत्रित असतो. त्यामुळे अती पावसाने निचर्‍याद्वारे किंवा जमिनीवरून जास्तीचे पाणी वाहून गेल्याने पोषकत्व जात नाही आणि खतांची एकूण 25 ते 30 टक्क्यांपर्यंत बचत होते.
•कीटकनाशके आणि तणनाशके द्रवरूप खतात मिसळून दिल्याने मजूर, यंत्रसामुग्री आणि एकूणच अशी आर्थिक बचत होते.
•हलक्या वालुकामय किंवा मुरमाड जमिनीत पिकांचे उत्पादन घेण्यासाठी खास व्यवस्थापनाची गरच असते, अशा स्थितीत सिंचनातून खते दिल्याने पिके उत्पादनात वाढ करता येते.
•द्रवरूप खते देण्याच्या विशिष्ट पद्धतीने जमिनीचा पृष्ठभाग कठीण होत नाही.